Doğru cevap:

1.1. (6 puan) Her araştırma konusu için bölüm ve alt dalın birlikte doğru yazılması 1 puandır. Yalnızca bölüm doğru yazılmışsa puan verilmez.

• I: Fiziki coğrafya – Jeomorfoloji (yer şekilleri bilimi) (1 puan)
• II: Fiziki coğrafya – Hidrografya (sular coğrafyası) (1 puan)
• III: Fiziki coğrafya – Biyocoğrafya (canlılar coğrafyası) (1 puan)
• IV: Fiziki coğrafya – Toprak coğrafyası (1 puan)
• V: Beşerî coğrafya – Ekonomik coğrafya (1 puan)
• VI: Beşerî coğrafya – Nüfus coğrafyası (1 puan)

1.2. (6 puan)

• Neden-sonuç ilişkisinin kurulması: Barajlar akarsuyun taşıdığı alüvyonları baraj göllerinde tutar; denize ulaşan alüvyon azalınca kıyıda biriken malzeme dalgaların aşındırdığı malzemeyi karşılayamaz ve kıyı çizgisi geriye çekilir. (3 puan; yalnızca "barajlar alüvyonu azaltır" denip kıyının aşınmasıyla ilişki kurulmamışsa 1 puan)
• Bu durumun, insanın beşerî faaliyetleriyle (baraj yapımı) doğal ortamı değiştirdiğine, yani doğal ortam ile beşerî ortamın etkileşimine örnek olduğunun ve bu etkileşimin coğrafyanın konusu olduğunun belirtilmesi (1 puan)
• Fiziki ve beşerî coğrafyanın birlikte çalışma gerekçesinin yazılması: Sorunun doğal süreçleri (alüvyon taşınması, dalga aşındırması, kıyı değişimi) fiziki coğrafyanın, nedenleri ve etkileri (baraj yapımı, tarım alanlarının ve yerleşmelerin zarar görmesi, ekonomik kayıplar) beşerî coğrafyanın inceleme alanına girdiği için sorun ancak iki bölümün birlikte değerlendirilmesiyle bütüncül olarak anlaşılabilir ve çözüm üretilebilir. (2 puan; gerekçesiz "birlikte çalışmalıdır" ifadesine 1 puan)

Örnek doğru cevap: 1.1. I. fiziki coğrafya – jeomorfoloji, II. fiziki coğrafya – hidrografya, III. fiziki coğrafya – biyocoğrafya, IV. fiziki coğrafya – toprak coğrafyası, V. beşerî coğrafya – ekonomik coğrafya, VI. beşerî coğrafya – nüfus coğrafyası. 1.2. Kızılırmak üzerine kurulan barajlar, akarsuyun taşıdığı alüvyonların büyük kısmını baraj göllerinde tutmaktadır. Denize ulaşan alüvyon azaldığı için dalgaların kıyıdan aşındırıp götürdüğü malzemenin yerine yenisi gelmemekte, bu nedenle deltanın kıyı çizgisi geriye çekilmektedir. Bu örnekte insanın beşerî bir faaliyeti doğal ortamı değiştirmiştir; doğal ortam ile beşerî ortam arasındaki bu etkileşim coğrafyanın konusudur. Kıyının aşınması ve alüvyon taşınması fiziki coğrafyanın, baraj yapımı ile tarım alanlarının ve köylerin bu durumdan etkilenmesi ise beşerî coğrafyanın konusudur. Sorunun tüm yönleriyle anlaşılması ve doğru çözümler üretilmesi için iki bölümün birlikte çalışması gerekir.

Yanlış cevap: Lagün göllerinin seviye değişiminin jeomorfolojiye, kuşların dağılışının nüfus coğrafyasına, çeltik tarımının toprak coğrafyasına yazılması; göçlerin fiziki coğrafyanın konusu olarak gösterilmesi; 1.2'de kıyının geriye çekilmesinin yalnızca deniz seviyesinin yükselmesiyle açıklanıp barajlarla ilişki kurulmaması ya da "barajlar suyu artırdığı için kıyı aşınmıştır." gibi hatalı neden-sonuç ilişkisi kurulması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

2.1. (5 puan) Her doğru eşleştirme 1 puandır.

• 1: Taş küre (litosfer) (1 puan)
• 2: Buz küre (kriyosfer) (1 puan)
• 3: Hava küre (atmosfer) (1 puan)
• 4: Su küre (hidrosfer) (1 puan)
• 5: Yaşam küre (biyosfer) (1 puan)

2.2. (4 puan)

• Birinci beşerî unsur/faaliyetin doğal unsurla doğru ilişkilendirilmesi (1 puan)
• İkinci beşerî unsur/faaliyetin doğal unsurla doğru ilişkilendirilmesi (1 puan)
• Kabul edilen ilişkiler: kayak merkezi ve kış turizmi – kar örtüsü ve düşük sıcaklık; meyve ve sebze tarımı – dereler ve ovanın verimli toprakları; kaplıcalar – sıcak su kaynakları; teleferik hattı – dağın yükseltisi ve eğimli yamaçlar; yapılaşma ve sanayi – ova tabanının düz olması (tarım alanlarının daralması).
• Coğrafi ortamın açıklanması: Uludağ ve çevresinde doğal ortam (dağ, kar, ormanlar, sular) ile insanın bu ortam üzerinde kurduğu beşerî ortamın (kayak merkezi, tarım alanları, kaplıcalar, sanayi) birlikte bulunduğu ve etkileşim içinde olduğu; doğal ortam ile beşerî ortamın birlikteliğinden oluşan yaşam alanına coğrafi ortam dendiğinin belirtilmesi (2 puan; etkileşim belirtilmeden yalnızca "doğal ve beşerî unsurlar vardır" denmişse 1 puan)

2.3. (3 puan)

• Buzulların etkisiyle oluşan yer şekilleri: fiziki coğrafya – jeomorfoloji (1 puan)
• Ziyaretçi sayısının mevsimlere göre değişimi (turizm): beşerî coğrafya – ekonomik coğrafya (1 puan)
• Etkileşim içinde olduğu bilimler: jeomorfoloji için jeoloji, litoloji, petrografi, jeofizik veya kimyadan biri; ekonomik coğrafya için iktisat (ekonomi) (1 puan; iki bilimin de doğru yazılması gerekir)

Örnek doğru cevap: 2.1. 1. taş küre, 2. buz küre, 3. hava küre, 4. su küre, 5. yaşam küre. 2.2. Kayak merkezi, kış aylarında düşen bol kar ve zirvede uzun süre kalan kar örtüsü sayesinde faaliyet gösterir. Ovadaki meyve ve sebze tarımı, Uludağ'dan doğan derelerin suyu ve ovanın verimli toprakları sayesinde yapılır. Uludağ ve çevresinde doğal ortam ile insanın kurduğu beşerî ortam bir arada bulunur ve birbirini etkiler. Doğal ortam ile beşerî ortamın birlikteliğinden oluşan bu yaşam alanı bir coğrafi ortamdır. 2.3. Buzulların etkisiyle oluşan yer şekilleri fiziki coğrafyanın alt dalı olan jeomorfolojinin konusudur; jeomorfoloji jeoloji ile etkileşim içindedir. Ziyaretçi sayısının değişimi turizmle ilgili olduğundan beşerî coğrafyanın alt dalı olan ekonomik coğrafyanın konusudur; ekonomik coğrafya iktisat ile etkileşim içindedir.

Yanlış cevap: Kar örtüsünün su küreye, düşük sıcaklıkların buz küreye, ormanların taş küreye yazılması; 2.2'de iki doğal unsurun (ör. kar ve orman) ilişkilendirilmesi ya da kayak merkezinin dereyle ilişkilendirilmesi gibi bağlamla uyuşmayan eşleştirmeler; coğrafi ortamın yalnızca "insanların yaşadığı yer" olarak tanımlanması; 2.3'te ziyaretçi sayısının fiziki coğrafyaya, buzul yer şekillerinin klimatolojiye yazılması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

3.1. (4 puan) Her soru için metne dayalı doğru cevap 1 puandır.

• Ne?: Bitkisel planktonların aşırı çoğalmasıyla oluşan müsilaj (deniz salyası) olayı (1 puan)
• Nerede?: Marmara Denizi'nin yüzeyi ve kıyıları (1 puan)
• Neden orada?: Marmara Denizi'nin yarı kapalı olması ve su tabakaları arasındaki karışımın sınırlı olması; sıcaklığın artması ve suyun durgunlaşması; nüfusun ve sanayinin yoğun olduğu kıyılardan yeterince arıtılmamış atık suların denize ulaşması (1 puan; bu gerekçelerden en az ikisi yazılmalıdır)
• Neden önemli?: Balıkçılığı, deniz ulaşımını ve kıyı turizmini olumsuz etkilemesi; deniz tabanındaki canlıları oksijensiz bırakarak ekosisteme zarar vermesi (1 puan)

3.2. (4 puan)

• Doğal koşullar: deniz suyu sıcaklığının artması, suyun durgunlaşması, Marmara Denizi'nin yarı kapalı yapısı ve su tabakaları arasındaki karışımın sınırlı olması (1 puan; en az iki koşul yazılmalıdır)
• Beşerî faaliyetler: nüfusun ve sanayinin kıyılarda yoğunlaşması, evsel ve endüstriyel atık suların yeterince arıtılmadan denize ulaşması (1 puan)
• İlişkinin açıklanması: Atık sularla denize ulaşan azot ve fosfor gibi maddeler planktonları besler; sıcak, durgun ve karışımın az olduğu bu denizde maddeler kolayca dağılamadığı için planktonlar aşırı çoğalır ve müsilaj oluşur. Doğal koşullar beşerî faaliyetlerin olumsuz etkisini artırmıştır. (2 puan; ilişki kurulmadan yalnızca etkenler sıralanmışsa 0 puan)

3.3. (4 puan)

• Her uygun mekânsal planlama önerisi 1 puandır (2 puan). Kabul edilen öneriler: atık su arıtma tesislerinin kapasitesinin artırılması ve ileri (biyolojik) arıtmaya geçilmesi; arıtılmamış atık suyun denize verilmesinin önlenmesi ve deşarjların sıkı denetlenmesi; yeni sanayi tesislerinin kıyı yerine planlı sanayi bölgelerinde kurulması; kıyı yapılaşmasının sınırlandırılması; tarım alanlarında gübre kullanımının azaltılması; denizin düzenli izlenerek risklerin önceden belirlenmesi.
• Coğrafya öğrenmenin önemi: Coğrafi bilgiye sahip kişilerin doğal ortamın sınırlılıklarını ve insan faaliyetlerinin çevreye etkilerini görebildiği, olayları mekânla ilişkilendirerek risk ve fırsatları analiz edebildiği ve bu sayede sürdürülebilir kararlar alabildiğinin belirtilmesi (2 puan; yüzeysel ifadeye 1 puan)

Örnek doğru cevap: 3.1. Ne?: Planktonların aşırı çoğalmasıyla oluşan müsilaj. Nerede?: Marmara Denizi'nin yüzeyi ve kıyıları. Neden orada?: Marmara Denizi yarı kapalıdır ve su tabakaları pek karışmaz; ayrıca nüfusun ve sanayinin yoğun olduğu kıyılardan arıtılmamış atık sular denize ulaşmaktadır. Neden önemli?: Balıkçılık, deniz ulaşımı ve turizm zarar görmüş, deniz tabanındaki canlılar oksijensiz kalmıştır. 3.2. Suyun sıcaklığının artması, durgunlaşması ve yarı kapalı yapısı doğal koşullardır. Kıyılarda yoğunlaşan nüfus ve sanayiden gelen atık sular ise beşerî faaliyettir. Atık sularla denize karışan azot ve fosfor planktonları beslemiş, ılık ve durgun suda bu maddeler dağılamadığı için planktonlar aşırı çoğalarak müsilajı oluşturmuştur. 3.3. Atık su arıtma tesisleri ileri biyolojik arıtma yapacak şekilde geliştirilmeli ve arıtılmamış suyun denize verilmesi yasaklanıp denetlenmelidir. Yeni sanayi tesisleri kıyıda değil, atıklarının kontrol edilebildiği planlı sanayi bölgelerinde kurulmalıdır. Coğrafya öğrenen insanlar insan faaliyetlerinin doğal ortama etkilerini mekânla ilişkilendirerek görebildiği için çevre sorunlarını önleyen doğru kararlar alabilir.

Yanlış cevap: "Nerede?" sorusuna Ege Denizi ya da Karadeniz yazılması; müsilajın yalnızca doğal koşullarla veya yalnızca atık sularla açıklanıp aralarındaki ilişkinin kurulmaması; "Denizdeki balıklar azaldığı için müsilaj oluşmuştur." gibi metinle desteklenmeyen nedenler yazılması; mekânsal planlama önerisi yerine "denize çöp atılmamalı" gibi kişisel davranış önerileriyle yetinilmesi ya da "Marmara Denizi'nde balıkçılık tamamen yasaklanmalıdır." gibi soruna çözüm getirmeyen öneriler yazılması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

4.1. (3 puan)

• Uygun kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, Harita Genel Müdürlüğünün resmî internet sitesi (gov.tr), üniversitenin yayımladığı akademik makale (edu.tr). Uygun olmayan kaynaklar: sosyal medya paylaşımı, forum sayfası, kişisel blog. (2 puan; altı kaynaktan en az dördü doğru ayrılmışsa 1 puan)
• Gerekçe: Ansiklopediler, resmî kurumların siteleri ve akademik yayınlar uzmanlarca hazırlanıp denetlendiği için doğrulanabilir bilgi içerir; sosyal medya, forum ve kişisel bloglarda ise bilgiler denetlenmez, yanlış ve öznel bilgi içerebilir. (1 puan)

4.2. (6 puan) Hatalı her bilginin belirlenip doğru şekilde yazılması 2 puandır (hatanın yalnızca belirlenmesi 1 puan).

• Not 2: Kâşgarlı Mahmud'un "Divanü Lügati't-Türk" adlı eserindeki daire biçimli dünya haritasının merkezinde İstanbul değil, Balasagun (Balasagun şehri) bulunur. (2 puan)
• Not 3: Muhammed İdrisi Yeni Çağ'da değil Orta Çağ'da (12. yüzyılda) yaşamıştır; haritasını Osmanlı padişahı için değil, Sicilya Kralı II. Roger için hazırlamıştır. (2 puan; iki düzeltmeden biri yapılmışsa 1 puan)
• Not 5: "Seyahatname" Evliya Çelebi'nin eseridir; Kâtip Çelebi'nin coğrafya alanındaki önemli eseri "Cihannüma"dır. (2 puan)

4.3. (3 puan)

• Eksik adım: Ulaşılan bilgilerin doğruluğunun gözden geçirilmesi (kontrol edilmesi). (1 puan)
• Yapılması gerekenler: Bilgileri ders kitabı, ansiklopedi, resmî kurum siteleri ve akademik yayınlar gibi güvenilir kaynaklarla karşılaştırmak; aynı bilgiyi birden fazla güvenilir kaynaktan doğrulamak; güvenilir olmayan kaynaklardan alınan bilgileri çıkarmak veya düzeltmek; ardından çalışma notlarını yeniden düzenlemek. (2 puan; tek bir uygun işlem yazılmışsa 1 puan)

Örnek doğru cevap: 4.1. TDV İslâm Ansiklopedisi, Harita Genel Müdürlüğünün sitesi ve üniversitenin akademik makalesi güvenilir bilgiye ulaşmaya uygundur. Sosyal medya paylaşımı, forum sayfası ve kişisel blog uygun değildir. Çünkü ansiklopedi, resmî kurum ve akademik yayınlardaki bilgiler uzmanlarca hazırlanıp denetlenir; sosyal medya, forum ve bloglardaki bilgiler ise denetlenmediği için yanlış olabilir. 4.2. Not 2: Divanü Lügati't-Türk'teki haritanın merkezinde Balasagun vardır. Not 3: Muhammed İdrisi Orta Çağ'da yaşamış, haritasını Sicilya Kralı II. Roger için hazırlamıştır. Not 5: Seyahatname Evliya Çelebi'nin eseridir; Kâtip Çelebi'nin coğrafya eseri Cihannüma'dır. 4.3. Öğrenci, ulaştığı bilgilerin doğruluğunu gözden geçirme adımını eksik bırakmıştır. Bilgileri ders kitabı, ansiklopedi ve akademik yayınlar gibi güvenilir kaynaklarla karşılaştırmalı, hatalı bilgileri düzelterek notlarını yeniden hazırlamalıdır.

Yanlış cevap: Sosyal medya, forum veya blogun güvenilir kaynak olarak gösterilmesi; doğru olan 1, 4 ve 6. notların hatalı olarak gösterilmesi; Not 3'te yalnızca tarihlerin değiştirilmesi ya da İdrisi'nin Yeni Çağ bilgini olduğunun kabul edilmesi; Not 5'te Kâtip Çelebi'ye yine bir seyahatname eseri yazılması; 4.3'te "daha çok kaynak kullanmalıdır." gibi doğrulama adımını belirtmeyen ifadeler. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

5.1. (4 puan)

• Çizgi ölçekte 2 cm'lik bir bölümün gerçekte 100 m olduğunun belirlenmesi ve birim dönüşümünün yapılması: 100 m = 10.000 cm (1 puan)
• Kesir ölçeğin hesaplanması: 10.000 ÷ 2 = 5.000; ölçek 1/5.000 (haritada 1 cm, gerçekte 5.000 cm = 50 m) (2 puan; işlem doğru, sonuç hatalıysa 1 puan)
• Haritanın konusunu ve gösterdiği yeri belirten bir başlık yazılması (ör. "… Mahallesi Kamu Hizmet Alanları ve Ulaşım Haritası") (1 puan)

5.2. (6 puan)

• Kuş uçuşu uzaklık: Kütüphane okulun 3 kare doğusunda ve 4 kare kuzeyindedir. 3 × 100 = 300 m ve 4 × 100 = 400 m; kuş uçuşu uzaklık √(300² + 400²) = 500 m (ya da haritada 10 cm ölçülüp 10 × 5.000 = 50.000 cm = 500 m bulunması) (2 puan; işlem doğru, sonuç hatalıysa 1 puan)
• Cadde boyunca yol: Cumhuriyet Caddesi üzerinde B5'ten E5'e 3 kare (300 m), İstasyon Caddesi üzerinde E5'ten E1'e 4 kare (400 m); toplam 700 m (2 puan; yalnızca bir bölüm doğru hesaplanmışsa 1 puan)
• Parkın alanı: Park C2, D2, C3 ve D3 olmak üzere 4 kareyi kaplar. Bir karenin alanı 100 m × 100 m = 10.000 m²; parkın alanı 4 × 10.000 = 40.000 m² (2 puan; kare sayısı doğru, alan hesabı hatalıysa 1 puan)

5.3. (4 puan)

• Kütüphane okula göre kuzeydoğu yönündedir. (1 puan)
• Söğüt Deresi kuzeyden güneye akmaktadır (akış yönü okları). (1 puan)
• Sembol örnekleri: nokta – okul, kütüphane, aile sağlığı merkezi, itfaiye, otobüs durağı; çizgi – caddeler, Söğüt Deresi; alan – park, semt pazarı (2 puan; üç sembol türü için doğru örnek 2 puan, iki tür için 1 puan)

Örnek doğru cevap: 5.1. Çizgi ölçekte 2 cm, gerçekte 100 m'dir. 100 m = 10.000 cm olduğundan 10.000 ÷ 2 = 5.000 bulunur; haritanın ölçeği 1/5.000'dir. Başlık: "Mahallemizin Kamu Hizmet Alanları ve Ulaşım Haritası". 5.2. Kütüphane okulun 3 kare doğusunda, 4 kare kuzeyindedir. Bir kare 100 m olduğundan √(300² + 400²) = 500 m; kuş uçuşu uzaklık 500 m'dir. Cadde boyunca gidilen yol 300 + 400 = 700 m'dir. Park 4 kareyi kaplar; bir kare 100 × 100 = 10.000 m² olduğundan parkın alanı 40.000 m²'dir. 5.3. Kütüphane okulun kuzeydoğusundadır. Söğüt Deresi kuzeyden güneye akar. Okul nokta, Cumhuriyet Caddesi çizgi, park alan sembolüyle gösterilmiştir.

Yanlış cevap: Ölçeğin 1/2, 1/100, 1/200 veya 1/50.000 gibi birim dönüşümü yapılmadan ya da hatalı yapılarak bulunması; kuş uçuşu uzaklığın cadde boyunca ölçülen yol uzunluğuyla aynı (700 m) kabul edilmesi ya da 300 + 400 şeklinde toplanması; birimlerin karıştırılması (ör. "500 km", "40.000 km²"); kütüphanenin okula göre güneybatıda gösterilmesi; derenin güneyden kuzeye aktığının yazılması; parkın nokta, caddenin alan sembolü olarak gösterilmesi. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

6.1. (5 puan) Her doğru yer şekli 1 puandır.

• A: Zirve (doruk) (1 puan)
• B: Boyun (iki tepe arasında kalan, çevresine göre alçak yer) (1 puan)
• C: Vadi (izohipslerin yükseltinin arttığı yöne doğru V biçiminde sokulduğu, derenin aktığı oluk) (1 puan)
• D: Falez (yalı yar; izohipslerin kıyıda üst üste denecek kadar sıklaştığı dik kıyı) (1 puan)
• E: Sırt (zirveden uzanan, farklı yönlere bakan yamaçları birleştiren yer) (1 puan)

6.2. (5 puan)

• Eğimin Rota 1'de daha fazla olduğunun belirtilmesi (1 puan)
• Gerekçe: Rota 1'in geçtiği yerde izohipsler birbirine daha yakın (sık), Rota 2'nin izlediği sırtta ise birbirinden daha uzaktır; izohipslerin sık olduğu yerde eğim fazladır. Ayrıca iki rota yaklaşık aynı yükselti farkını (yaklaşık 200 m) aşarken Rota 1 daha kısadır. (2 puan; izohips sıklığına değinilmeden yalnızca "Rota 1 kısadır" denmişse 1 puan)
• Gerçek uzunluk: 4 cm × 25.000 = 100.000 cm = 1.000 m = 1 km (2 puan; işlem doğru, birim dönüşümü hatalıysa 1 puan)

6.3. (4 puan) Profil, X'ten Y'ye doğru şu özellikleri göstermelidir:

• X noktasında yaklaşık 80-100 m ile başlayıp Y noktasında yaklaşık 40-60 m ile bitmesi (1 puan)
• A zirvesinde yaklaşık 240-250 m'lik en yüksek noktaya ulaşması (1 puan)
• A zirvesinden sonra B boyununda yaklaşık 80-100 m'ye inmesi (1 puan)
• Doğudaki tepede yaklaşık 200 m'ye yükselip Y'ye doğru alçalması; A zirvesinin doğu ve batısında yamaçların eğiminin izohips aralıklarıyla uyumlu çizilmesi (1 puan)

Örnek doğru cevap: 6.1. A: zirve, B: boyun, C: vadi, D: falez, E: sırt. 6.2. Rota 1'de eğim daha fazladır. Çünkü Rota 1'in geçtiği yamaçta izohipsler birbirine çok yakındır; Rota 2 ise izohipslerin seyrek olduğu sırtı izler. İzohipslerin sık olduğu yerlerde eğim fazladır. Rota 2'nin gerçek uzunluğu 4 × 25.000 = 100.000 cm = 1 km'dir. 6.3. Profil X'te yaklaşık 90 m'den başlar, A zirvesinde 250 m'ye yükselir, B boyununda yaklaşık 90 m'ye iner, doğudaki tepede 200 m'ye çıkar ve Y'de yaklaşık 50 m'ye alçalır (yukarıdaki örnek profilde olduğu gibi).

Yanlış cevap: B'nin vadi, C'nin sırt, D'nin delta ya da kumsal olarak yazılması; izohipslerin seyrek olduğu yerde eğimin fazla olduğunun söylenmesi; Rota 2'nin daha uzun olduğu için daha dik olduğunun yazılması; gerçek uzunluğun 4 × 25.000 = 100.000 km gibi birim dönüşümü yapılmadan yazılması; profilin tek tepeli çizilmesi, B boyununun yükseltisinin zirvelerden fazla gösterilmesi ya da profilin yükselti değerleriyle uyumsuz çizilmesi. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

7.1. (4 puan)

• Türkiye'nin Ekvator'a göre kuzey yarım kürede, 36°-42° kuzey paralelleri arasında yer aldığının yazılması (1 puan)
• Türkiye'nin başlangıç meridyenine göre doğu yarım kürede, 26°-45° doğu meridyenleri arasında yer aldığının yazılması (1 puan)
• Türkiye'nin bu konumu nedeniyle orta enlemlerde (ılıman kuşakta) yer aldığının ve bu nedenle dört mevsimin belirgin olarak yaşandığının açıklanması (2 puan; yalnızca "dört mevsim yaşanır" denip orta enlemlerle ilişki kurulmamışsa 1 puan)

7.2. (4 puan)

• Boylam farkının bulunması: 44° 03′ − 26° 33′ = 17° 30′ (1 puan)
• Yerel saat farkının hesaplanması: Her 1° boylam farkı 4 dakikalık yerel saat farkı oluşturur; 17,5 × 4 = 70 dakika (1 saat 10 dakika) (2 puan; boylam farkı doğru, dakikaya çevirme hatalıysa 1 puan)
• Edirne'nin yerel saatinin bulunması: Iğdır daha doğuda olduğu için Güneş'i daha önce en yüksek konumda görür; Iğdır'da yerel saat 12.00 iken Edirne'de 12.00 − 70 dk = 10.50'dir. (1 puan)

7.3. (4 puan)

• Ulusal saatin açıklanması: Ülke içindeki yerel saat farklarının resmî işler, ulaşım, iletişim ve eğitim gibi hizmetlerde karışıklığa yol açmaması için ülkenin tamamında bir meridyenin yerel saatinin ortak saat olarak kullanıldığının belirtilmesi (1 puan)
• Türkiye'nin ortak saat olarak 45° doğu meridyeninin yerel saatini kullandığının ve +3. saat diliminde yer aldığının yazılması (2 puan; ikisinden biri doğruysa 1 puan)
• Edirne ile Iğdır'ın Türkiye'nin en batı ve en doğu uçlarında bulunmadığının, aralarındaki boylam farkının (17° 30′) Türkiye'nin doğusu ile batısı arasındaki 19° boylam farkından az olduğunun belirtilmesi (1 puan)

Örnek doğru cevap: 7.1. Türkiye, Ekvator'a göre kuzey yarım kürede 36°-42° kuzey paralelleri arasında, başlangıç meridyenine göre doğu yarım kürede 26°-45° doğu meridyenleri arasında yer alır. Türkiye bu konumu nedeniyle orta enlemlerdedir; bu yüzden dört mevsim belirgin olarak yaşanır. 7.2. İki şehir arasındaki boylam farkı 44° 03′ − 26° 33′ = 17° 30′ olarak bulunur. Her boylam 4 dakikalık fark oluşturduğu için 17,5 × 4 = 70 dakika yerel saat farkı vardır. Iğdır doğuda olduğu için Güneş orada önce en yüksek konuma ulaşır; Iğdır'da yerel saat 12.00 iken Edirne'de 10.50'dir. 7.3. Yerel saat farklarının karışıklığa yol açmaması için ülke genelinde ortak bir saat kullanılır. Türkiye 45° doğu meridyeninin yerel saatini ortak saat olarak kullanır ve +3. saat dilimindedir. Bu nedenle ders iki okulda da 11.00'de başlamıştır. Edirne ve Iğdır Türkiye'nin en batı ve en doğu noktaları değildir; aralarındaki boylam farkı 19°'den az olduğu için yerel saat farkı 76 dakikadan azdır.

Yanlış cevap: Türkiye'nin güney ya da batı yarım kürede gösterilmesi; enlem ve boylam aralıklarının karıştırılması (ör. 26°-45° kuzey paralelleri); yerel saat farkının enlem farkıyla hesaplanması; 17° 30′ değerinin 17,3 alınarak 69,2 dakika bulunması; Edirne'de yerel saatin 13.10 olarak bulunması (doğu-batı ilişkisinin ters kurulması); Türkiye'nin ortak saatinin 30° doğu meridyeni veya +2. saat dilimi olarak yazılması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

8.1. (5 puan) Her bileşenin metindeki ifadeyle doğru ilişkilendirilmesi 1 puandır.

• Kullanıcı: "şehir plancısı ve CBS uzmanı", "uzmanlar" (1 puan)
• Veri: "mahallelerin nüfusu, binaların konumu ve yapım yılı, yol ağı, toplanma alanlarının konumu ve büyüklüğü", "toplanma alanlarının sınırları" (1 puan)
• Donanım: "el tipi GPS alıcıları", "tabletler", "yüksek kapasiteli bilgisayarlar" (1 puan)
• Yazılım: "CBS yazılımının yakınlık analizi ve sorgulama araçları" (1 puan)
• Yöntem: "analizin hangi adımlarla yapılacağının önceden planlanması", "önce yürüme mesafesi, ardından kişi başına düşen alan hesaplanması", "500 m'den uzak binaların ayrı katmanda gösterilmesi" (1 puan)

8.2. (4 puan)

• Güncel olmayan verinin sonuçları etkileyeceğinin açıklanması: Son 20 yılda yapılan yeni binalar ve mahallelere gelen yeni nüfus hesaba katılmaz; bu nedenle toplanma alanlarında kişi başına düşen alan olduğundan fazla hesaplanır, toplanma alanına uzak kalan yeni binalar belirlenemez ve gerçekte yetersiz olan alanlar yeterli görünebilir. (2 puan)
• Bileşenler arasındaki ilişkinin açıklanması: CBS'nin bileşenleri birbirine bağlı çalışan bir sistem oluşturur; donanım, yazılım ve yöntem doğru olsa bile hatalı ya da eski veri analiz edildiğinde sonuç da hatalı olur ve kullanıcı yanlış karar verir. (2 puan)

8.3. (3 puan) İki uygun kullanım amacı yazılması (birincisi 2 puan, ikincisi 1 puan). Kabul edilen amaçlar:

• Toplanma alanına uzak kalan bölgelerde yeni toplanma alanlarının yerinin belirlenmesi
• Kişi başına düşen alanı yetersiz olan toplanma alanlarının genişletilmesinin planlanması
• Afet ve acil durum planlarının hazırlanması, arama-kurtarma ve yardım ekiplerinin yönlendirilmesi
• Halkın en yakın toplanma alanını ve oraya giden en kısa yolu öğrenmesi
• Toplanma alanlarına giden yollarda ulaşımı engelleyebilecek risklerin belirlenmesi

Örnek doğru cevap: 8.1. Kullanıcı: şehir plancısı ve CBS uzmanı. Veri: nüfus, binaların konumu ve yapım yılı, yol ağı, toplanma alanlarının konumu ve büyüklüğü. Donanım: el tipi GPS alıcıları, tabletler ve bilgisayarlar. Yazılım: yakınlık analizi ve sorgulama yapılan CBS yazılımı. Yöntem: önce yürüme mesafesinin, sonra kişi başına düşen alanın hesaplanması şeklinde önceden planlanan analiz adımları. 8.2. Eski kayıtlarda son 20 yılda yapılan binalar ve artan nüfus yer almaz. Bu durumda toplanma alanları gerçekte olduğundan daha yeterli görünür, uzak kalan yeni binalar belirlenemez. CBS'nin bileşenleri birbirine bağlı çalıştığı için veri hatalı olursa yazılım ve donanım ne kadar iyi olursa olsun sonuç hatalı çıkar ve kullanıcı yanlış karar verir. 8.3. Belediye, toplanma alanına uzak kalan mahallelerde yeni toplanma alanları belirleyebilir. İlçe halkı, haritayı kullanarak afet anında gideceği en yakın toplanma alanını ve oraya giden yolu öğrenebilir.

Yanlış cevap: GPS alıcılarının ve bilgisayarların yazılım, CBS yazılımının donanım olarak gösterilmesi; uzmanların veri olarak belirtilmesi; yöntem bileşeninin "bilgisayar programı" olarak tanımlanması; 8.2'de eski verinin sonucu etkilemeyeceğinin yazılması ya da etkinin yalnızca "sonuç değişir" şeklinde gerekçesiz belirtilmesi; 8.3'te harita kullanımıyla ilgisi olmayan amaçlar yazılması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.