Doğru cevap:

1.1. (4 puan)

• Özette olayın bağlamının verilmesi: 2004’teki deprem ve tsunamide büyük can kaybı yaşanmasına rağmen Simeulue Adası’nda çok az kişinin hayatını kaybettiği (2 puan)
• Özette bu durumun nedeninin verilmesi: 1907 tsunamisinin deneyiminin “smong” anlatısıyla kuşaktan kuşağa aktarılması sayesinde ada halkının deprem olur olmaz tepelere kaçtığı (2 puan)

Kısmi puan: Metindeki cümleler aynen aktarılırsa ya da özet ikiden fazla cümleyle yazılıp ana fikri doğru verirse en fazla 2 puan verilir. Metinde olmayan bilgi eklenirse ya da olaylar arasındaki ilişki bozulursa ilgili ölçüt için puan verilmez.

1.2. (4 puan)

• Geçmişten ders çıkarma: Ada halkının 1907’de neyin hayat kurtardığını (yüksek yerlere kaçmayı) bilmesinin, 2004’te doğru ve hızlı karar vermesini sağladığının belirtilmesi (2 puan)
• Ortak hafıza ve geleceğe yön verme: Felaketin hatırasının ninni, masal ve şarkılarla aktarılarak toplumun ortak hafızasına dönüştüğünün; geçmişi bilmenin geleceğe yönelik öngörüde bulunmayı ve önlem almayı sağladığının belirtilmesi (2 puan)

1.3. (6 puan)

• Bireye faydası: Afet anında ne yapılması gerektiğini bilerek bilinçli karar verme ve kendi hayatını koruma ya da depremzedelerin yaşadıklarını anlayarak empati kurma; faydanın kaynaklardan bir örnekle ilişkilendirilmesi (3 puan)
• Topluma faydası: Geçmişteki afetlerden ders çıkararak afetlere hazırlıklı olma ve önlem alma ya da 1939 ve 2023 örneklerindeki gibi dayanışma ve birlik-beraberlik duygusunun güçlenmesi; faydanın kaynaklardan bir örnekle ilişkilendirilmesi (3 puan)

Kısmi puan: Fayda doğru belirtilir ancak kaynaklarla ilişkilendirilmezse her biri için 2 puan verilir.

Örnek doğru cevap: 1.1. 2004’te Hint Okyanusu’ndaki deprem ve tsunami büyük can kaybına yol açtığı hâlde depremin merkezine yakın Simeulue Adası’nda çok az kişi hayatını kaybetti. Bunun nedeni, 1907 tsunamisinin deneyiminin “smong” anlatısıyla kuşaktan kuşağa aktarılması ve ada halkının deprem başlar başlamaz tepelere kaçmasıydı. 1.2. Simeulue halkı, 1907’de tepelere kaçanların kurtulduğunu bildiği için 2004’te vakit kaybetmeden doğru davranmıştır; yani geçmişten ders çıkarmıştır. Felaketin hatırası ninni ve masallarla toplumun ortak hafızasına dönüşmüş, geçmişi bilmek geleceğe yönelik doğru öngörüde bulunmayı sağlamıştır. 1.3. Geçmişteki afetleri öğrenen bir birey, deprem anında ne yapacağını bilir ve hayatını korur; Simeulue halkı bunun örneğidir. Toplum ise geçmişteki afetlerden ders çıkararak afetlere hazırlıklı olur. Ayrıca 1939 Erzincan ve 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra yaşanan yardımlaşmayı öğrenmek, toplumda dayanışma ve birlik-beraberlik duygusunu güçlendirir.

Yanlış cevap: Simeulue’de can kaybının az olmasının yalnızca şansla ya da adanın uzaklığıyla açıklanması; 1.1’de metinde olmayan bilgilerin (ör. adada uyarı sireni bulunduğu) eklenmesi; “Afetler doğa olayıdır, tarihini öğrenmenin faydası olmaz.” gibi cevaplar; 1.3’te bireysel ve toplumsal faydanın ayırt edilmemesi. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

2.1. (5 puan) Özette aşağıdaki unsurların, metnin anlamı bozulmadan ve öğrencinin kendi cümleleriyle verilmesi beklenir; her unsur 1 puandır.

• Ayşe Hanım’ın 1960’lı yıllarda işçi olarak Almanya’ya gittiği (1 puan)
• Gidiş sürecinin (ailesinden ayrılık, sağlık muayenesi, tren yolculuğu) anlatıldığı (1 puan)
• Almanya’da fabrikada çalışma, yatakhanede kalma ve dil bilmeme gibi zorluklar yaşadığı (1 puan)
• Geçici olarak düşünülen göçün, çocukların orada okula başlamasıyla uzadığı (1 puan)
• Emekli olunca Türkiye’ye döndüğü, ailenin bir kısmının ise Almanya’da kaldığı (1 puan)

Kısmi puan: Metin aynen aktarılırsa en fazla 2 puan verilir. Metinde olmayan bilgi eklenirse ya da olayların sırası ve ilişkisi bozulursa ilgili unsur için puan verilmez.

2.2. (5 puan)

• Birinci ifadenin (ör. “annem ağlayarak arkamdan su döktü”, “Köyden gelen her mektubu defalarca okurduk.”) yazılarak yansıttığı duygu ya da durumun (ayrılık acısı, özlem) açıklanması (2 puan)
• İkinci ifadenin (ör. “Dil bilmediğimiz için ilk aylarda alışveriş yapmak bile zordu.”, “sekiz kadın bir yatakhanede kaldık”, “doktorlar dişlerimize, ellerimize tek tek baktı”) yazılarak yansıttığı duygu ya da durumun (yabancılık, zor yaşam koşulları, kaygı) açıklanması (2 puan)
• Tarihsel empatinin, Can’ın kendini o dönemin koşulları içinde işçilerin yerine koyarak onların duygu ve kararlarını anlaması olduğunun belirtilmesi (1 puan)

2.3. (4 puan) Aşağıdakilerden herhangi ikisi; her biri 2 puandır.

• Ailesinin geçmişini öğrenerek kimlik ve aidiyet duygusunun gelişmesi (2 puan)
• Geçmiş ile bugün arasında bağ kurması (ör. akrabalarının neden Almanya’da yaşadığını anlaması) (2 puan)
• Farklı bakış açıları kazanması, empati ve hoşgörü duygusunun gelişmesi (2 puan)
• Sözlü kaynaklardan yararlanarak araştırma, soru sorma ve sorgulama becerisinin gelişmesi (2 puan)

2.4. (6 puan)

• I. Görüşün yanlış olduğunun belirtilerek Ayşe Hanım’ın anılarının, Kaynak A’da belirtilen ve yüz binlerce kişinin yaşadığı ortak göç deneyiminin bir parçası olduğunun; bu tür anıların toplumun ortak hafızasını oluşturduğunun açıklanması (2 puan)
• II. Bu anıların bugünü anlamlandırmaya katkısının açıklanması (ör. Almanya’da yaşayan Türk toplumunun nasıl oluştuğunun, iki ülke arasındaki insani bağların anlaşılması) (2 puan)
• III. Toplumun geçmişten ders çıkarmasına katkısının açıklanması (ör. göç eden insanların yaşadığı zorlukları anlayarak bugünkü göç olaylarına empati ve hoşgörüyle yaklaşma, göçle ilgili daha bilinçli kararlar alma) (2 puan)

Kısmi puan: Görüşün yanlış olduğu yazılır ancak gerekçe gösterilmezse 1 puan verilir.

Örnek doğru cevap: 2.1. Ayşe Hanım, 1960’lı yıllarda işçi olarak Almanya’ya gitmiştir. Ailesinden zorlukla ayrılmış, İstanbul’da sağlık muayenesinden geçtikten sonra trenle Almanya’ya ulaşmıştır. Orada fabrikada çalışmış, yatakhanede kalmış ve dil bilmediği için zorlanmıştır. Birkaç yıl çalışıp dönmeyi düşünse de çocuklarının orada okula başlaması dönüşünü geciktirmiştir. Emekli olunca Türkiye’ye dönmüş, torunlarının bir kısmı Almanya’da kalmıştır. 2.2. “Annem ağlayarak arkamdan su döktü.” ifadesi, ailesinden ayrılan işçilerin yaşadığı ayrılık acısını hissettirir. “Dil bilmediğimiz için ilk aylarda alışveriş yapmak bile zordu.” ifadesi ise yabancı bir ülkede yaşadıkları çaresizliği anlamayı sağlar. Can bu ifadeler sayesinde kendini o dönemin koşullarında işçilerin yerine koyabilir. 2.3. Can, ailesinin geçmişini öğrenerek kimlik ve aidiyet duygusunu geliştirir. Ayrıca akrabalarının neden Almanya’da yaşadığını anlayarak geçmişle bugün arasında bağ kurar. 2.4. Bu görüş yanlıştır. Ayşe Hanım’ın anıları, Türkiye’den Almanya’ya giden yüz binlerce kişinin ortak deneyiminin bir parçasıdır ve toplumun ortak hafızasına katkı sağlar. Bu anılar, Almanya’da yaşayan Türk toplumunun nasıl oluştuğunu anlamamıza yardımcı olur. Ayrıca göç eden insanların yaşadığı zorlukları öğrenen toplum, bugünkü göç olaylarına empatiyle yaklaşır ve geçmişten ders çıkarır.

Yanlış cevap: 2.1’de görüşmenin yalnızca bir cümleyle (ör. “Babaanne Almanya’ya gitti.”) özetlenmesi ya da metinde olmayan bilgilerin eklenmesi; 2.2’de empatinin “işçilere acımak” olarak açıklanması ya da olayların bugünün koşullarına göre değerlendirilmesi; 2.4’te arkadaşın görüşünün doğru kabul edilmesi. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

3.1. (6 puan) Her tarihin miladi takvime doğru çevrilmesi 1 puan (4 puan), olayların doğru sıralanması 2 puandır.

• K: 23 Nisan 1920 (1 puan)
• L: 4 Eylül 1919 (1 puan)
• M: 13 Eylül 1921 (1 puan)
• N: 27 Aralık 1919 (1 puan)
• Sıralama: L (4 Eylül 1919) → N (27 Aralık 1919) → K (23 Nisan 1920) → M (13 Eylül 1921) (2 puan)

Kısmi puan: Sıralamada yalnızca iki olayın yeri karışmışsa sıralama için 1 puan verilir. Tarihler yanlış çevrilmiş ancak öğrencinin kendi bulduğu tarihlere göre sıralama tutarlıysa sıralama için 1 puan verilir.

3.2. (4 puan)

• Sıralanan olaylar arasında doğru bir neden-sonuç ya da süreklilik bağlantısı kurulması (2 puan). Örnekler: Sivas Kongresi’nde Heyet-i Temsiliye’nin bütün yurdu temsil etmesi kabul edilmiş, Heyet-i Temsiliye’nin Ankara’ya gelmesiyle Ankara Millî Mücadele’nin merkezi hâline gelmiş ve bunun sonucunda Büyük Millet Meclisi Ankara’da açılmıştır; Meclis’in yönettiği mücadele de Sakarya zaferine ulaşmıştır.
• Kronolojinin olayları yalnızca sıraya dizmekle kalmayıp olaylar arasındaki neden-sonuç, değişim ve süreklilik ilişkilerini görmeyi sağladığının açıklanması (2 puan)

Kısmi puan: Olaylar yalnızca tarih sırasıyla yeniden yazılır, aralarındaki bağlantı açıklanmazsa 1 puan verilir.

3.3. (2 puan) Ortak takvime çevrilmeyen tarihlerle olayların sırasının ve aralarında geçen sürenin yanlış belirlenebileceğinin; bunun da olaylar arasında yanlış neden-sonuç ilişkisi kurulmasına ve farklı kaynakların karşılaştırılamamasına yol açacağının belirtilmesi (2 puan).

Örnek doğru cevap: 3.1. K: 23 Nisan 1920, L: 4 Eylül 1919, M: 13 Eylül 1921, N: 27 Aralık 1919. Sıralama: L → N → K → M. 3.2. Sivas Kongresi’nde Heyet-i Temsiliye’nin bütün yurdu temsil etmesi kabul edilmiştir. Heyet-i Temsiliye’nin Ankara’ya gelmesiyle Ankara, Millî Mücadele’nin merkezi olmuş ve Büyük Millet Meclisi Ankara’da açılmıştır. Olayları bu sırayla dizdiğimizde birinin diğerine nasıl zemin hazırladığını, yani aralarındaki neden-sonuç ilişkisini görebiliriz. Kronoloji bu yüzden olaylar arasında köprü kurar. 3.3. Farklı takvimlerdeki tarihler ortak takvime çevrilmezse olayların sırası ve aralarındaki süre yanlış belirlenebilir; bu da yanlış neden-sonuç ilişkileri kurulmasına yol açar.

Yanlış cevap: Rumi yılı miladi yıla çevirirken 584 yerine başka bir sayı eklenmesi ya da çıkarılması (ör. 1335 için 1751); Kânunuevvel’in ocak ayı olarak alınması; sıralamada K’nin (1920) L ve N’den (1919) önce yazılması; 3.2’de olayların yalnızca tarihleriyle yeniden yazılıp aralarında ilişki kurulmaması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

4.1. (6 puan) Aşağıdakilerden herhangi ikisi; her biri 3 puandır.

• Schliemann’ın Kral Priamos’a ait sandığı hazinenin, sonraki kazılarla destanda anlatılan dönemden bin yıldan daha eski bir katmana (Troya II) ait olduğunun anlaşılması (3 puan)
• 1988-2005 kazılarında aşağı şehrin bulunmasıyla Troya’nın büyüklüğüne ilişkin bilginin değişmesi (3 puan)
• Tek bir şehir olarak düşünülen tepede üst üste kurulmuş en az dokuz şehir katmanı bulunduğunun ortaya konması (3 puan)
• Hitit tabletlerindeki Wilusa adının Troya ile ilişkilendirilerek şehrin tarihine yeni bir yorum getirilmesi (3 puan)

Kısmi puan: Örnek doğru verilir ancak bilginin nasıl değiştiği (önceki ve sonraki bilgi) açıklanmazsa 1 puan verilir.

4.2. (5 puan)

• Schliemann’ın kazıya önceden belirlediği bir sonuca, yani destandaki şehri bulmaya odaklanarak başlamasının nesnel olmayan, ön yargılı bir yaklaşım olduğunun; bu nedenle buluntuları destana uydurarak yanlış yorumladığının ve yanlış tarihlendirdiğinin belirtilmesi (2 puan)
• Üst katmanları belgelemeden tahrip etmesinin bu katmanlara ait kanıtları yok ettiğinin ve Troya hakkındaki bilginin eksik kalmasına yol açtığının belirtilmesi (2 puan)
• Tarihçinin (araştırmacının) kullandığı yöntemin, yaptığı tercihlerin ve bakış açısının tarihsel bilginin nasıl şekilleneceğini etkilediği sonucuna ulaşılması (1 puan)

4.3. (3 puan) Destan (İlyada Destanı; sözlü/edebî kaynak) (1 puan), arkeolojik kalıntı ve buluntular (şehir katmanları, hazine) (1 puan), yazılı kaynak (Hititlere ait kil tabletler) (1 puan).

4.4. (6 puan)

• Tarihsel olayların geçmişte bir kez yaşandığının; fen bilimlerindeki gibi laboratuvarda tekrar edilemeyeceğinin ve doğrudan gözlemlenemeyeceğinin belirtilmesi (2 puan)
• Tarihsel bilginin kesin yasalara değil, tarihçilerin kaynaklardan ulaştığı çıkarım ve yorumlara dayandığının; kanıtlar eksik ve parçalı olduğu için farklı yorumların ortaya çıkabileceğinin belirtilmesi (2 puan)
• Bu nedenle tarihte mutlak doğru olmadığının, yeni kanıtlar bulundukça bilginin değişebileceğinin ve tarihçilerin konuyu araştırmayı sürdürdüğünün belirtilmesi (2 puan)

Örnek doğru cevap: 4.1. Schliemann, bulduğu hazineyi destanda adı geçen Kral Priamos’a ait sanmıştır; sonraki kazılar hazinenin bin yıldan daha eski bir katmana ait olduğunu göstermiştir. Ayrıca 1988-2005 kazılarında aşağı şehir bulununca Troya’nın sanılandan çok daha büyük bir şehir olduğu anlaşılmıştır. 4.2. Schliemann, destandaki şehri bulmayı kafasına koyduğu için nesnel davranamamış, buluntuları destana uydurarak yanlış tarihlendirmiştir. Üst katmanları belgelemeden tahrip ettiği için bu katmanlara ait kanıtlar yok olmuş, Troya hakkındaki bilgiler eksik kalmıştır. Bu durum, araştırmacının yönteminin ve bakış açısının tarihsel bilgiyi doğrudan etkilediğini gösterir. 4.3. İlyada Destanı, arkeolojik kalıntılar ve Hitit kil tabletleri. 4.4. Troya Savaşı geçmişte bir kez yaşanmış bir olaydır; fen bilimlerindeki gibi laboratuvarda tekrar edilemez ve gözlemlenemez. Tarihçiler bu konuda destan, kalıntı ve tabletler gibi eksik ve parçalı kanıtları yorumlayarak çıkarımda bulunur. Kanıtlar farklı yorumlanabildiği için görüş birliği sağlanamamıştır. Bu durum, tarihsel bilginin kesin yasalara değil yorumlara dayandığını ve yeni kanıtlarla değişebileceğini gösterir.

Yanlış cevap: 4.1’de metinde yer almayan ya da bilginin değişmesiyle ilgisi olmayan örneklerin yazılması; 4.2’de Schliemann’ın yönteminin “en doğru ve bilimsel yöntem” olarak değerlendirilmesi; 4.3’te kaynak türü yerine kişi adlarının (Homeros, Schliemann) yazılması; 4.4’te “Tarihçiler yeterince çalışmadığı için görüş birliği yoktur.” ya da “Tarihsel bilgi de fen bilimleri gibi deneyle kanıtlanır.” gibi cevaplar. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

5.1. (6 puan) Her doğru eşleştirme 1 puandır.

• I: Konu veya sorun belirleme (1 puan)
• II: Kaynaklardan bilgi toplama (1 puan)
• III: Kaynağı inceleme (1 puan)
• IV: Kaynağı sorgulama (1 puan)
• V: Kaynağı yorumlama (1 puan)
• VI: Kanıta dayalı ürün oluşturma (1 puan)

Not: Öğrencinin aşamaları sıra numarası vermeden ya da farklı sırayla yazması puanını etkilemez; yalnızca eşleştirmenin doğruluğu değerlendirilir.

5.2. (8 puan)

• Birinci elden kaynağın yazılması: Çeşmenin kitabesi ya da vakfiyesi (çeşmenin kendisi de kabul edilir) (2 puan)
• Gerekçe: Birinci elden kaynakların olayların yaşandığı dönemde ya da bu dönemden hemen sonra oluşturulan özgün kaynaklar olduğunun; kitabe ve vakfiyenin çeşmenin yapıldığı XVIII. yüzyılda oluşturulduğunun belirtilmesi (2 puan)
• İkinci elden kaynağın yazılması: Kütüphanede taranan şehir tarihi kitapları (genel ağ sitesi de kabul edilir) (2 puan)
• Gerekçe: İkinci elden kaynakların olayların yaşanmasından çok daha sonra, birinci elden kaynaklara dayandırılarak ortaya konduğunun; şehir tarihi kitaplarının çeşmenin yapılmasından yüzyıllar sonra yazıldığının belirtilmesi (2 puan)

Kısmi puan: Kaynak doğru seçilir ancak gerekçe tanıma dayandırılmadan yazılırsa (ör. “Çünkü eskidir.”) gerekçe için 1 puan verilir.

Örnek doğru cevap: 5.1. I: Konu veya sorun belirleme, II: Kaynaklardan bilgi toplama, III: Kaynağı inceleme, IV: Kaynağı sorgulama, V: Kaynağı yorumlama, VI: Kanıta dayalı ürün oluşturma. 5.2. Çeşmenin kitabesi birinci elden kaynaktır. Çünkü birinci elden kaynaklar olayların yaşandığı dönemde ya da hemen sonrasında oluşturulan özgün kaynaklardır; kitabe de çeşme yapıldığı sırada, 1733’te yazılmıştır. İl halk kütüphanesindeki şehir tarihi kitapları ise ikinci elden kaynaktır. Çünkü ikinci elden kaynaklar olaylardan çok sonra, birinci elden kaynaklara dayanılarak hazırlanır; bu kitaplar da çeşmenin yapılmasından yüzyıllar sonra yazılmıştır.

Yanlış cevap: IV. bölümün “kaynaklardan bilgi toplama”, VI. bölümün “kaynağı yorumlama” olarak eşleştirilmesi gibi hatalı eşleştirmeler; 5.2’de Zehra’nın yazdığı makalenin yararlandığı kaynak olarak gösterilmesi; kitabenin ya da vakfiyenin ikinci elden, genel ağ sitesinin birinci elden kaynak olarak gösterilmesi; birinci ve ikinci elden kaynakların “doğru ve yanlış kaynaklar” olarak tanımlanması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

6.1. (4 puan) Her doğru sınıflandırma 1 puandır.

• A: Birinci elden kaynak (olay sırasında olaya tanık olan biri tarafından tutulmuş günlük) (1 puan)
• B: Birinci elden kaynak (olayların yaşandığı döneme ait, o dönemde yazılmış özgün eser) (1 puan)
• C: Birinci elden kaynak (olayların yaşandığı döneme ait yapı, kalıntı) (1 puan)
• D: İkinci elden kaynak (olaylardan çok sonra, birinci elden kaynaklara dayanılarak yazılmış eser) (1 puan)

6.2. (6 puan)

• Kaynak A: Barbaro’nun olaylara tanık olduğu için ayrıntılı bilgi verdiğinin ancak Venedikli olduğu için kendi milletini öne çıkarıp Cenevizlileri ve Bizanslıları eleştirmesinin taraflı (ön yargılı) olabileceğini gösterdiğinin belirtilmesi (2 puan); gemiden ve Haliç çevresinden gördüklerini yazdığı için kuşatmanın her yönünü doğrudan görmemiş olabileceğinin, bu nedenle bazı bilgilerinin sınırlı olabileceğinin belirtilmesi (1 puan)
• Kaynak B: Kritovulos’un Osmanlı hizmetinde olduğu ve eserini padişaha ithaf ettiği için padişahı övmüş olabileceğinin, bu durumun yönlendirme ya da ön yargı içerebileceğinin belirtilmesi (2 puan); kuşatmaya tanık olmadığı ve başkalarının anlatımlarına dayandığı için bazı bilgilerin eksik ya da hatalı olabileceğinin belirtilmesi (1 puan)

Kısmi puan: Kaynakların taraflı olabileceği yazılır ancak yazarın konumuyla ilişkilendirilmezse her kaynak için 1 puan verilir.

6.3. (4 puan) Aşağıdakilerden herhangi ikisi; her biri 2 puandır.

• Bilgiyi, farklı taraflara ait (Osmanlı, Bizans, İtalyan) başka birinci elden kaynaklarla karşılaştırmak; farklı bakış açılarına sahip kaynaklarda aynı bilginin yer almasının güvenilirliği artırdığını belirtmek (2 puan)
• Kaynaklar arasında çelişki varsa bunun nedenini (tarih farkı, takvim farkı, yazarın konumu) araştırmak (2 puan)
• Konuyla ilgili ikinci elden bilimsel araştırmalara (ör. Kaynak D) başvurarak tarihçilerin bu bilgiyi nasıl değerlendirdiğini incelemek (2 puan)
• Coğrafya biliminden yararlanarak gemilerin Haliç’e ulaşabileceği yolları ve olayın geçtiği yerleri incelemek (2 puan)

6.4. (6 puan) Aşağıdakilerden herhangi üçü; her biri 2 puandır.

• Farklı taraflara ait kaynakları karşılaştırarak olayları nesnel biçimde, farklı bakış açılarını yansıtarak anlatmak (2 puan)
• Kullandığı her bilgi için ilgili yerde kaynağa atıf yapmak (2 puan)
• Yararlandığı bütün kaynakları çalışmanın sonundaki kaynakçada göstermek; bunun çalışmanın güvenilirliğini artırdığını ve bilimsel etik açısından zorunlu olduğunu belirtmek (2 puan)
• Güvenilirliği sorgulanan ya da başka kaynaklarla desteklenmeyen bilgileri kesin bilgi gibi sunmamak (2 puan)
• Kaynaklardaki bilgileri kopyalamadan, kendi cümleleriyle özgün bir eser (makale, sunum, sergi panosu vb.) ortaya koymak (2 puan)

Örnek doğru cevap: 6.1. A, B ve C birinci elden; D ikinci elden kaynaktır. 6.2. Barbaro olaylara tanık olduğu için değerli bilgiler verir ancak Venedikli olduğu için kendi milletini öne çıkarıp Cenevizlileri ve Bizanslıları eleştirmiştir; bu yüzden anlatımı taraflı olabilir. Ayrıca gemiden gördüklerini yazdığı için kuşatmanın bütün yönlerini görmemiş olabilir. Kritovulos ise Osmanlı hizmetinde olduğu ve eserini padişaha ithaf ettiği için padişahı övmüş olabilir. Kuşatmaya tanık olmadığından başkalarından duyduklarını yazmıştır; bu bilgiler eksik ya da hatalı olabilir. 6.3. Ömer bu bilgiyi Osmanlı ve Bizans tarafına ait başka birinci elden kaynaklarla karşılaştırabilir; farklı taraflardaki kaynaklar aynı bilgiyi veriyorsa bilgi daha güvenilirdir. Ayrıca konuyla ilgili bilimsel araştırmaları inceleyerek tarihçilerin bu bilgiyi nasıl değerlendirdiğine bakabilir. 6.4. Ömer, farklı kaynakları karşılaştırarak olayları nesnel biçimde anlatmalı, kullandığı her bilgi için kaynağa atıf yapmalı ve yararlandığı bütün kaynakları kaynakçada göstermelidir.

Yanlış cevap: 6.1’de Rumeli Hisarı’nın “yazılı olmadığı için kaynak sayılmaz” denmesi ya da Kaynak D’nin birinci elden kaynak olarak gösterilmesi; 6.2’de “Barbaro tanık olduğu için yazdığı her şey kesin doğrudur.” ya da “Kritovulos tanık olmadığı için eseri hiçbir işe yaramaz.” gibi tek yönlü değerlendirmeler; 6.3’te yalnızca tek bir kaynağa güvenilmesinin önerilmesi; 6.4’te kaynak gösterilmeden yazılan bir metnin yeterli görülmesi. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.