Doğru cevap:

1.1. (6 puan) Aşağıdaki kazanımlardan herhangi üçünün Kaynak B ile ilişkilendirilerek yazılması beklenir; her biri 2 puandır.

• Kimlik kazanma ve kendini tanıma: “Artık kim olduğumu ve nereden geldiğimi daha iyi biliyorum.” (2 puan)
• Aidiyet duygusunun gelişmesi: Ailesine, toplumuna ve yaşadığı topraklara bağlılık hissetmesi (2 puan)
• Tarihsel empati kurma: Aile büyüklerinin zor günlerde yaşadıklarını anlamak için kendini onların yerine koyması (2 puan)
• Değerlerin bedelini kavrama ve sorumluluk bilinci: Özgürlüğün hangi uğraşlarla kazanıldığını anlaması, mirası koruma sorumluluğu hissetmesi (2 puan)
• Araştırma ve kanıt kullanma becerisi: Sözlü anlatımları belge ve fotoğraflarla destekleyerek araştırma yapmayı öğrenmesi (2 puan)

Kısmi puan: Kazanım doğru adlandırılır ancak Kaynak B ile ilişkilendirilmezse (yalnızca “kimlik kazanır” gibi tek kelimelik cevaplarda) her biri için 1 puan verilir.

1.2. (8 puan)

• I. Kaynak A’nın doğru yorumlanması: Atalarını ve geçmişini tanıyan bireylerin geçmişteki başarılardan güç alarak topluma ve ülkesine yararlı daha büyük işler yapmaya istekli olacağının belirtilmesi (2 puan)
• II. Ortak hafıza ve millî bilinç: Elif’in ailesinin hikâyesinin Millî Mücadele gibi toplumun ortak geçmişinin bir parçası olduğunun, bu tür bilgilerin öğrenilip paylaşılmasının toplumun ortak hafızasını ve millî bilinci güçlendirdiğinin açıklanması (2 puan)
• III. Ortak değerler ve birlik-beraberlik: Cepheye giden askerler ile cephane taşıyan kadınların örnek gösterilerek fedakârlık ve dayanışma gibi ortak değerlerin benimsenmesinin toplumun birlik ve beraberliğini güçlendirdiğinin belirtilmesi (2 puan)
• IV. Kültürel mirasın korunması ve toplumun devamlılığı: Geçmişini bilen bireylerin mirası korumayı ve gelecek kuşaklara aktarmayı görev saydığının, bunun toplumun devamlılığını sağladığının belirtilmesi (2 puan)

Kısmi puan: Toplumsal fayda doğru belirtilir ancak kaynaklarla ilişkilendirilmezse her ölçüt için 1 puan verilir.

Örnek doğru cevap: 1.1. Elif, aile geçmişini araştırarak kim olduğunu ve nereden geldiğini öğrenmiş, yani kimlik kazanmıştır. Aile büyüklerinin zor günlerde yaşadıklarını anlamak için kendini onların yerine koymuş, tarihsel empati kurmuştur. Ayrıca bugünkü özgürlüğün bedelini anlayarak mirası koruma sorumluluğu hissetmiş, hikâyeleri belgelerle destekleyerek araştırma yapmayı sevmiştir. 1.2. Atatürk’e göre atalarını tanıyan gençler, onların başarılarından güç alarak daha büyük işler yapar. Elif’in ailesinin hikâyesi, Millî Mücadele’de cepheye giden askerlerin ve cephane taşıyan kadınların hikâyesidir; bu hikâyeler öğrenilip paylaşıldıkça toplumun ortak hafızası ve millî bilinci güçlenir. Fedakârlık ve dayanışma gibi ortak değerleri benimseyen bireyler toplumun birlik ve beraberliğini artırır. Geçmişini bilen bireyler kültürel mirası korur ve gelecek kuşaklara aktarır; böylece toplumun devamlılığı sağlanır.

Yanlış cevap: Tarih öğrenmenin yalnızca sınavlarda başarılı olmayı sağladığının yazılması; “Tarih öğrenmek insanların kendi milletini diğer milletlerden üstün görmesini sağlar.” gibi tarih öğrenmenin amacıyla bağdaşmayan ifadeler; 1.1’de bireysel faydalar yerine yalnızca toplumsal faydaların sıralanması; kaynaklarla ilgisi olmayan genel cümleler. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

2.1. (4 puan)

• Özette olayın bağlamının verilmesi: 2004’teki deprem ve tsunamide büyük can kaybı yaşanmasına rağmen Simeulue Adası’nda çok az kişinin hayatını kaybettiği (2 puan)
• Özette bu durumun nedeninin verilmesi: 1907 tsunamisinin deneyiminin “smong” anlatısıyla kuşaktan kuşağa aktarılması sayesinde ada halkının deprem olur olmaz tepelere kaçtığı (2 puan)

Kısmi puan: Metindeki cümleler aynen aktarılırsa ya da özet ikiden fazla cümleyle yazılıp ana fikri doğru verirse en fazla 2 puan verilir. Metinde olmayan bilgi eklenirse ya da olaylar arasındaki ilişki bozulursa ilgili ölçüt için puan verilmez.

2.2. (4 puan)

• Geçmişten ders çıkarma: Ada halkının 1907’de neyin hayat kurtardığını (yüksek yerlere kaçmayı) bilmesinin, 2004’te doğru ve hızlı karar vermesini sağladığının belirtilmesi (2 puan)
• Ortak hafıza ve geleceğe yön verme: Felaketin hatırasının ninni, masal ve şarkılarla aktarılarak toplumun ortak hafızasına dönüştüğünün; geçmişi bilmenin geleceğe yönelik öngörüde bulunmayı ve önlem almayı sağladığının belirtilmesi (2 puan)

2.3. (6 puan)

• Bireye faydası: Afet anında ne yapılması gerektiğini bilerek bilinçli karar verme ve kendi hayatını koruma ya da depremzedelerin yaşadıklarını anlayarak empati kurma; faydanın kaynaklardan bir örnekle ilişkilendirilmesi (3 puan)
• Topluma faydası: Geçmişteki afetlerden ders çıkararak afetlere hazırlıklı olma ve önlem alma ya da 1939 ve 2023 örneklerindeki gibi dayanışma ve birlik-beraberlik duygusunun güçlenmesi; faydanın kaynaklardan bir örnekle ilişkilendirilmesi (3 puan)

Kısmi puan: Fayda doğru belirtilir ancak kaynaklarla ilişkilendirilmezse her biri için 2 puan verilir.

Örnek doğru cevap: 2.1. 2004’te Hint Okyanusu’ndaki deprem ve tsunami büyük can kaybına yol açtığı hâlde depremin merkezine yakın Simeulue Adası’nda çok az kişi hayatını kaybetti. Bunun nedeni, 1907 tsunamisinin deneyiminin “smong” anlatısıyla kuşaktan kuşağa aktarılması ve ada halkının deprem başlar başlamaz tepelere kaçmasıydı. 2.2. Simeulue halkı, 1907’de tepelere kaçanların kurtulduğunu bildiği için 2004’te vakit kaybetmeden doğru davranmıştır; yani geçmişten ders çıkarmıştır. Felaketin hatırası ninni ve masallarla toplumun ortak hafızasına dönüşmüş, geçmişi bilmek geleceğe yönelik doğru öngörüde bulunmayı sağlamıştır. 2.3. Geçmişteki afetleri öğrenen bir birey, deprem anında ne yapacağını bilir ve hayatını korur; Simeulue halkı bunun örneğidir. Toplum ise geçmişteki afetlerden ders çıkararak afetlere hazırlıklı olur. Ayrıca 1939 Erzincan ve 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra yaşanan yardımlaşmayı öğrenmek, toplumda dayanışma ve birlik-beraberlik duygusunu güçlendirir.

Yanlış cevap: Simeulue’de can kaybının az olmasının yalnızca şansla ya da adanın uzaklığıyla açıklanması; 2.1’de metinde olmayan bilgilerin (ör. adada uyarı sireni bulunduğu) eklenmesi; “Afetler doğa olayıdır, tarihini öğrenmenin faydası olmaz.” gibi cevaplar; 2.3’te bireysel ve toplumsal faydanın ayırt edilmemesi. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

3.1. (5 puan) Özette aşağıdaki unsurların, metnin anlamı bozulmadan ve öğrencinin kendi cümleleriyle verilmesi beklenir; her unsur 1 puandır.

• Ayşe Hanım’ın 1960’lı yıllarda işçi olarak Almanya’ya gittiği (1 puan)
• Gidiş sürecinin (ailesinden ayrılık, sağlık muayenesi, tren yolculuğu) anlatıldığı (1 puan)
• Almanya’da fabrikada çalışma, yatakhanede kalma ve dil bilmeme gibi zorluklar yaşadığı (1 puan)
• Geçici olarak düşünülen göçün, çocukların orada okula başlamasıyla uzadığı (1 puan)
• Emekli olunca Türkiye’ye döndüğü, ailenin bir kısmının ise Almanya’da kaldığı (1 puan)

Kısmi puan: Metin aynen aktarılırsa en fazla 2 puan verilir. Metinde olmayan bilgi eklenirse ya da olayların sırası ve ilişkisi bozulursa ilgili unsur için puan verilmez.

3.2. (5 puan)

• Birinci ifadenin (ör. “annem ağlayarak arkamdan su döktü”, “Köyden gelen her mektubu defalarca okurduk.”) yazılarak yansıttığı duygu ya da durumun (ayrılık acısı, özlem) açıklanması (2 puan)
• İkinci ifadenin (ör. “Dil bilmediğimiz için ilk aylarda alışveriş yapmak bile zordu.”, “sekiz kadın bir yatakhanede kaldık”, “doktorlar dişlerimize, ellerimize tek tek baktı”) yazılarak yansıttığı duygu ya da durumun (yabancılık, zor yaşam koşulları, kaygı) açıklanması (2 puan)
• Tarihsel empatinin, Can’ın kendini o dönemin koşulları içinde işçilerin yerine koyarak onların duygu ve kararlarını anlaması olduğunun belirtilmesi (1 puan)

3.3. (4 puan) Aşağıdakilerden herhangi ikisi; her biri 2 puandır.

• Ailesinin geçmişini öğrenerek kimlik ve aidiyet duygusunun gelişmesi (2 puan)
• Geçmiş ile bugün arasında bağ kurması (ör. akrabalarının neden Almanya’da yaşadığını anlaması) (2 puan)
• Farklı bakış açıları kazanması, empati ve hoşgörü duygusunun gelişmesi (2 puan)
• Sözlü kaynaklardan yararlanarak araştırma, soru sorma ve sorgulama becerisinin gelişmesi (2 puan)

3.4. (6 puan)

• I. Görüşün yanlış olduğunun belirtilerek Ayşe Hanım’ın anılarının, Kaynak A’da belirtilen ve yüz binlerce kişinin yaşadığı ortak göç deneyiminin bir parçası olduğunun; bu tür anıların toplumun ortak hafızasını oluşturduğunun açıklanması (2 puan)
• II. Bu anıların bugünü anlamlandırmaya katkısının açıklanması (ör. Almanya’da yaşayan Türk toplumunun nasıl oluştuğunun, iki ülke arasındaki insani bağların anlaşılması) (2 puan)
• III. Toplumun geçmişten ders çıkarmasına katkısının açıklanması (ör. göç eden insanların yaşadığı zorlukları anlayarak bugünkü göç olaylarına empati ve hoşgörüyle yaklaşma, göçle ilgili daha bilinçli kararlar alma) (2 puan)

Kısmi puan: Görüşün yanlış olduğu yazılır ancak gerekçe gösterilmezse 1 puan verilir.

Örnek doğru cevap: 3.1. Ayşe Hanım, 1960’lı yıllarda işçi olarak Almanya’ya gitmiştir. Ailesinden zorlukla ayrılmış, İstanbul’da sağlık muayenesinden geçtikten sonra trenle Almanya’ya ulaşmıştır. Orada fabrikada çalışmış, yatakhanede kalmış ve dil bilmediği için zorlanmıştır. Birkaç yıl çalışıp dönmeyi düşünse de çocuklarının orada okula başlaması dönüşünü geciktirmiştir. Emekli olunca Türkiye’ye dönmüş, torunlarının bir kısmı Almanya’da kalmıştır. 3.2. “Annem ağlayarak arkamdan su döktü.” ifadesi, ailesinden ayrılan işçilerin yaşadığı ayrılık acısını hissettirir. “Dil bilmediğimiz için ilk aylarda alışveriş yapmak bile zordu.” ifadesi ise yabancı bir ülkede yaşadıkları çaresizliği anlamayı sağlar. Can bu ifadeler sayesinde kendini o dönemin koşullarında işçilerin yerine koyabilir. 3.3. Can, ailesinin geçmişini öğrenerek kimlik ve aidiyet duygusunu geliştirir. Ayrıca akrabalarının neden Almanya’da yaşadığını anlayarak geçmişle bugün arasında bağ kurar. 3.4. Bu görüş yanlıştır. Ayşe Hanım’ın anıları, Türkiye’den Almanya’ya giden yüz binlerce kişinin ortak deneyiminin bir parçasıdır ve toplumun ortak hafızasına katkı sağlar. Bu anılar, Almanya’da yaşayan Türk toplumunun nasıl oluştuğunu anlamamıza yardımcı olur. Ayrıca göç eden insanların yaşadığı zorlukları öğrenen toplum, bugünkü göç olaylarına empatiyle yaklaşır ve geçmişten ders çıkarır.

Yanlış cevap: 3.1’de görüşmenin yalnızca bir cümleyle (ör. “Babaanne Almanya’ya gitti.”) özetlenmesi ya da metinde olmayan bilgilerin eklenmesi; 3.2’de empatinin “işçilere acımak” olarak açıklanması ya da olayların bugünün koşullarına göre değerlendirilmesi; 3.4’te arkadaşın görüşünün doğru kabul edilmesi. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

Yanlış bilgi içeren cümleler II, IV ve VI. cümlelerdir. Her cümlenin tespiti 1 puan, düzeltilmesi 3 puandır (her cümle için 1 + 3 = 4 puan, toplam 12 puan).

• II. cümle (1 + 3 puan): Geçmiş, bugüne göre geride kalan zaman dilimidir; tarih ise geçmişin kanıtlara dayanarak bugünde yapılan bir anlatımıdır. Geçmişte yaşanan her olay tarihin konusu olmaz; tarihçiler tarihsel önem taşıyan olay ve olguları seçerek inceler.
• IV. cümle (1 + 3 puan): Tarihsel olay, belirli bir zaman diliminde meydana gelen ve tarihî önem taşıyan somut ve özel bir gelişmedir. Uzun bir zaman dilimine yayılan soyut ve genel süreçler ise tarihsel olgudur.
• VI. cümle (1 + 3 puan): Tarihsel bilgi kesin ve değişmez değildir; elde edilen yeni belgelere, bulgulara, araştırma sonuçlarına ve farklı bakış açılarına göre değişebilir.

Kısmi puan: Düzeltme yalnızca cümleyi olumsuz yapmakla sınırlı kalır ve doğru bilgiyi açıklamazsa (ör. “Geçmiş ile tarih aynı anlama gelmez.”) o cümlenin düzeltmesi için 1 puan verilir. IV. cümlede yalnızca “olay” yerine “olgu” yazılarak düzeltme yapılırsa tam puan verilir.

Not: Doğru bilgi içeren cümlelerden (I, III, V, VII, VIII) birini yanlış olarak gösteren öğrenciye o cümle için puan verilmez; doğru tespit ve düzeltmelerinin puanı kesilmez.

Örnek doğru cevap: II. cümle yanlıştır. Doğrusu: Geçmiş, bugüne göre geride kalan zaman dilimidir; tarih ise geçmişin kanıtlara dayanılarak bugünde yapılan anlatımıdır ve geçmişte yaşanan her olay tarihin konusu olmaz. IV. cümle yanlıştır. Doğrusu: Tarihsel olay, belirli bir zamanda meydana gelen somut ve özel bir gelişmedir; uzun zamana yayılan soyut ve genel süreçler ise tarihsel olgudur. VI. cümle yanlıştır. Doğrusu: Tarihsel bilgi, yeni belge ve bulgular ile farklı bakış açılarına göre değişebilir.

Yanlış cevap: Yalnızca doğru cümlelerin (I, III, V, VII, VIII) yanlış olarak işaretlenmesi; yanlış cümlelerin numaralarının yazılıp düzeltilmemesi ya da düzeltmenin yine yanlış bilgi içermesi (ör. “Tarihsel olay, laboratuvarda tekrar edilebilen gelişmedir.”, “Tarihsel bilgi yalnızca devletin isteğiyle değişir.”). Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

5.1. (6 puan) Aşağıdakilerden herhangi ikisi; her biri 3 puandır.

• Schliemann’ın Kral Priamos’a ait sandığı hazinenin, sonraki kazılarla destanda anlatılan dönemden bin yıldan daha eski bir katmana (Troya II) ait olduğunun anlaşılması (3 puan)
• 1988-2005 kazılarında aşağı şehrin bulunmasıyla Troya’nın büyüklüğüne ilişkin bilginin değişmesi (3 puan)
• Tek bir şehir olarak düşünülen tepede üst üste kurulmuş en az dokuz şehir katmanı bulunduğunun ortaya konması (3 puan)
• Hitit tabletlerindeki Wilusa adının Troya ile ilişkilendirilerek şehrin tarihine yeni bir yorum getirilmesi (3 puan)

Kısmi puan: Örnek doğru verilir ancak bilginin nasıl değiştiği (önceki ve sonraki bilgi) açıklanmazsa 1 puan verilir.

5.2. (5 puan)

• Schliemann’ın kazıya önceden belirlediği bir sonuca, yani destandaki şehri bulmaya odaklanarak başlamasının nesnel olmayan, ön yargılı bir yaklaşım olduğunun; bu nedenle buluntuları destana uydurarak yanlış yorumladığının ve yanlış tarihlendirdiğinin belirtilmesi (2 puan)
• Üst katmanları belgelemeden tahrip etmesinin bu katmanlara ait kanıtları yok ettiğinin ve Troya hakkındaki bilginin eksik kalmasına yol açtığının belirtilmesi (2 puan)
• Tarihçinin (araştırmacının) kullandığı yöntemin, yaptığı tercihlerin ve bakış açısının tarihsel bilginin nasıl şekilleneceğini etkilediği sonucuna ulaşılması (1 puan)

5.3. (3 puan) Destan (İlyada Destanı; sözlü/edebî kaynak) (1 puan), arkeolojik kalıntı ve buluntular (şehir katmanları, hazine) (1 puan), yazılı kaynak (Hititlere ait kil tabletler) (1 puan).

5.4. (6 puan)

• Tarihsel olayların geçmişte bir kez yaşandığının; fen bilimlerindeki gibi laboratuvarda tekrar edilemeyeceğinin ve doğrudan gözlemlenemeyeceğinin belirtilmesi (2 puan)
• Tarihsel bilginin kesin yasalara değil, tarihçilerin kaynaklardan ulaştığı çıkarım ve yorumlara dayandığının; kanıtlar eksik ve parçalı olduğu için farklı yorumların ortaya çıkabileceğinin belirtilmesi (2 puan)
• Bu nedenle tarihte mutlak doğru olmadığının, yeni kanıtlar bulundukça bilginin değişebileceğinin ve tarihçilerin konuyu araştırmayı sürdürdüğünün belirtilmesi (2 puan)

Örnek doğru cevap: 5.1. Schliemann, bulduğu hazineyi destanda adı geçen Kral Priamos’a ait sanmıştır; sonraki kazılar hazinenin bin yıldan daha eski bir katmana ait olduğunu göstermiştir. Ayrıca 1988-2005 kazılarında aşağı şehir bulununca Troya’nın sanılandan çok daha büyük bir şehir olduğu anlaşılmıştır. 5.2. Schliemann, destandaki şehri bulmayı kafasına koyduğu için nesnel davranamamış, buluntuları destana uydurarak yanlış tarihlendirmiştir. Üst katmanları belgelemeden tahrip ettiği için bu katmanlara ait kanıtlar yok olmuş, Troya hakkındaki bilgiler eksik kalmıştır. Bu durum, araştırmacının yönteminin ve bakış açısının tarihsel bilgiyi doğrudan etkilediğini gösterir. 5.3. İlyada Destanı, arkeolojik kalıntılar ve Hitit kil tabletleri. 5.4. Troya Savaşı geçmişte bir kez yaşanmış bir olaydır; fen bilimlerindeki gibi laboratuvarda tekrar edilemez ve gözlemlenemez. Tarihçiler bu konuda destan, kalıntı ve tabletler gibi eksik ve parçalı kanıtları yorumlayarak çıkarımda bulunur. Kanıtlar farklı yorumlanabildiği için görüş birliği sağlanamamıştır. Bu durum, tarihsel bilginin kesin yasalara değil yorumlara dayandığını ve yeni kanıtlarla değişebileceğini gösterir.

Yanlış cevap: 5.1’de metinde yer almayan ya da bilginin değişmesiyle ilgisi olmayan örneklerin yazılması; 5.2’de Schliemann’ın yönteminin “en doğru ve bilimsel yöntem” olarak değerlendirilmesi; 5.3’te kaynak türü yerine kişi adlarının (Homeros, Schliemann) yazılması; 5.4’te “Tarihçiler yeterince çalışmadığı için görüş birliği yoktur.” ya da “Tarihsel bilgi de fen bilimleri gibi deneyle kanıtlanır.” gibi cevaplar. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

6.1. (8 puan)

• Tetikleyici neden: Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand’ın 28 Haziran 1914’te Saraybosna’da öldürülmesi (Saraybosna suikastı) (2 puan)
• Arka plan nedenleri (6 puan): Aşağıdakilerden herhangi üçünün yazılması; her biri 2 puandır. (a) Sanayileşmenin yol açtığı ham madde ve pazar arayışı, sömürge yarışı ve Almanya ile İngiltere-Fransa arasındaki rekabet; (b) devletlerin birbirine güvenmemesi ve Üçlü İttifak ile Üçlü İtilaf bloklarının oluşması; (c) orduların büyütülmesi ve İngiltere ile Almanya arasındaki donanma yarışı (silahlanma); (d) Balkanlarda milliyetçilik akımının etkisi ve Sırbistan ile Avusturya-Macaristan arasındaki gerginlik.

Kısmi puan: Avusturya-Macaristan’ın Sırbistan’a savaş ilan etmesi tetikleyici neden olarak yazılırsa 1 puan verilir.

6.2. (4 puan)

• Görüşün yanlış ya da eksik olduğunun belirtilmesi (1 puan)
• Suikastın yalnızca savaşı başlatan tetikleyici neden olduğunun; sömürge rekabeti, bloklaşma, silahlanma ve milliyetçilik gibi arka plan nedenleri olmasaydı bir suikastın tek başına dünya savaşına dönüşemeyeceğinin açıklanması (2 puan)
• Tarihsel olayların genellikle birden fazla nedeni olduğunun belirtilmesi (1 puan)

6.3. (4 puan)

• Saraybosna suikastının belirli bir yerde ve zamanda (Saraybosna, 28 Haziran 1914) meydana gelen somut ve özel bir gelişme olduğu için tarihsel olay olduğunun belirtilmesi (2 puan)
• Sömürge yarışının başlangıcı ve bitişi kesin olmayan, uzun bir zamana ve geniş bir alana yayılan soyut ve genel bir süreç olduğu için tarihsel olgu olduğunun belirtilmesi (2 puan)

Kısmi puan: Kavramlar doğru eşleştirilir ancak gerekçe yazılmazsa her biri için 1 puan verilir.

6.4. (4 puan)

• Neden-sonuç ilişkisinin olayların neden meydana geldiğini ve hangi etkilere yol açtığını belirlemeyi, anlamayı ve analiz etmeyi sağladığının belirtilmesi (2 puan)
• Böylece olayların birbirinden kopuk bilgiler olmaktan çıkıp anlamlı bir bütün hâline geldiğinin; tarihin olayları yalnızca sıralayan değil açıklayan ve yorumlayan bir disiplin olarak tarihsel araştırmanın temel amacına ulaştığının belirtilmesi (2 puan)

Örnek doğru cevap: 6.1. Tetikleyici neden, Avusturya-Macaristan veliahdı Franz Ferdinand’ın 28 Haziran 1914’te Saraybosna’da öldürülmesidir. Arka plan nedenleri ise sanayileşen devletlerin ham madde ve pazar için sömürge yarışına girmesi, devletlerin Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf bloklarına ayrılması ve İngiltere ile Almanya arasındaki donanma yarışıdır. 6.2. Bu görüş eksiktir. Suikast, savaşı başlatan tetikleyici nedendir. Ancak devletler arasında sömürge rekabeti, bloklaşma, silahlanma ve Balkanlardaki milliyetçilik gibi arka plan nedenleri olmasaydı bir suikast dünya savaşına dönüşmezdi. Tarihsel olayların genellikle birden fazla nedeni vardır. 6.3. Saraybosna suikastı, belirli bir yerde ve günde gerçekleşen somut ve özel bir gelişme olduğu için tarihsel olaydır. Sömürge yarışı ise başlangıcı ve bitişi kesin olmayan, uzun süreye ve geniş bir alana yayılan soyut ve genel bir süreç olduğu için tarihsel olgudur. 6.4. Tarihçiler neden-sonuç ilişkisi kurarak olayların neden meydana geldiğini ve hangi sonuçlara yol açtığını açıklar. Böylece olaylar kopuk bilgiler olmaktan çıkar, birbirine bağlanır ve anlamlı bir bütün hâline gelir.

Yanlış cevap: Tetikleyici neden olarak sömürge yarışının ya da bloklaşmanın gösterilmesi; arka plan nedeni olarak savaşın sonuçlarının yazılması; 6.2’de öğrencinin görüşünün doğru kabul edilmesi; 6.3’te suikastın olgu, sömürge yarışının olay olarak nitelendirilmesi; 6.4’te “Neden-sonuç ilişkisi tarihçiye kesin yasalar bulmayı sağlar.” gibi cevaplar. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.