Doğru cevap:

1.1. (5 puan)

• Volkanın Ekvator'un kuzeyinde (Kuzey Yarım Küre) ve başlangıç meridyeninin batısında (Batı Yarım Küre) olduğunun belirtilmesi. (2 puan; her yarım küre 1 puan)
• Yaklaşık 63,6° kuzey enlemi ile 19,6° batı boylamının kesiştiği yerde (63°-64° K enlemleri ile 19°-20° B boylamları arasında) olduğunun yazılması. (1 puan)
• Göreceli konuma ilişkin iki doğru ifade yazılması: İzlanda'nın güneyinde, Reykjavik'in doğu-güneydoğusunda, Avrupa'nın kuzeybatısında, Atlas Okyanusu'nun kuzeyinde, Londra'nın kuzeybatısında, Kuzey Kutup Dairesi'nin güneyinde vb. (2 puan; her doğru ifade 1 puan)

1.2. (4 puan)

• Volkanın üzerinin buzulla örtülü olmasının, eriyen buzul sularının magmayla temas edip buharlaşması sonucu püskürmeyi patlamalı hâle getirdiğinin ve atmosferde uzun süre asılı kalabilen çok ince külün oluşmasına yol açtığının açıklanması. (2 puan)
• Batı ve kuzeybatı yönlü hava akımlarının külü güneydoğuya taşıdığının ve volkanın, hava trafiğinin yoğun olduğu Avrupa'nın kuzeybatısında yani hava akımlarının geldiği yönde bulunmasının etkiyi Avrupa'ya ulaştırdığının açıklanması. (2 puan)

1.3. (6 puan) Her doğru örnek 1 puan, her sütun için en fazla 3 puan verilir.

• Yakın çevre: buzul erimesine bağlı ani seller; köprü ve yolların zarar görmesi, ana çevre yolunun kesilmesi; yüzlerce kişinin tahliye edilmesi; külün otlak ve tarlaları örtmesiyle tarım ve hayvancılığın zarar görmesi; derelerin ve su kaynaklarının kirlenmesi; külün solunum sağlığını ve görüş mesafesini olumsuz etkilemesi.
• Uzak çevre: Avrupa hava sahasının kapanması ve yaklaşık 100.000 uçuşun iptal edilmesi; milyonlarca yolcunun havalimanlarında mahsur kalması; havayolu şirketleri, turizm ve otelcilik sektörlerinde gelir kaybı; uçakla taşınan taze ürün, ilaç ve kargoların sevkiyatının aksamasıyla ticaretin ve üretim zincirlerinin etkilenmesi; Avrupa dışındaki havalimanlarında da Avrupa'ya yönelik uçuşların aksaması (küresel ulaşım ağı üzerinden yayılan etki); toplantı, fuar, spor karşılaşması gibi etkinliklerin ertelenmesi.

Örnek doğru cevap: 1.1. Volkan Kuzey ve Batı yarım kürelerde, yaklaşık 63,6° kuzey enlemi ile 19,6° batı boylamının kesiştiği yerdedir. Göreceli konumu ise İzlanda'nın güneyinde, Avrupa'nın kuzeybatısında ve Atlas Okyanusu'nun kuzeyindedir. 1.2. Volkanın üzeri buzulla örtülü olduğu için eriyen buzul suyu magmayla temas edip aniden buharlaşmış, patlamalı püskürme çok ince küller oluşturmuştur. Bu ince kül havada uzun süre asılı kalabilmiştir. Batı ve kuzeybatı yönlü hava akımları da külü güneydoğuya, hava trafiğinin çok yoğun olduğu Avrupa üzerine taşımıştır. 1.3. Yakın çevre: Buzul suları sellere yol açmış, yollar kesilmiş ve insanlar tahliye edilmiştir; kül otlak ve tarlaları örterek hayvancılığı ve tarımı zarara uğratmıştır; dereler kirlenmiştir. Uzak çevre: Avrupa hava sahası kapanmış, binlerce uçuş iptal edilmiş ve milyonlarca yolcu mahsur kalmıştır; havayolu şirketleri ve turizm gelir kaybetmiştir; uçakla taşınan taze ürün ve kargoların sevkiyatı aksamıştır.

Yanlış cevap: Volkanın Doğu Yarım Küre'de veya Güney Yarım Küre'de gösterilmesi; enlem ve boylam değerlerinin yer değiştirilerek yazılması (19,6° K, 63,6° B gibi); külün yayılmasının yalnızca "volkanın büyük olmasıyla" açıklanıp buzul ve hava akımı koşullarına değinilmemesi; yakın ve uzak çevre etkilerinin birbirine karıştırılması (ör. hava sahasının kapanmasının yakın çevre etkisi olarak yazılması) ya da olayla ilgisiz etkilerin (deprem dalgası, tsunami vb.) yazılması. Cevap verilmemesi veya tamamen yanlış konum belirlenmesi durumunda ilgili alt maddeye 0 puan verilir.

Doğru cevap: Her uygulama için kullanım alanının doğru belirlenmesi 1 puan, sağlanan katkının doğru özetlenmesi 1 puan olmak üzere toplam 10 puan verilir. Anlamca eşdeğer ifadeler kabul edilir.

Örnek doğru cevap: A: Çevre koruma/ormancılık; uydu görüntüleri yanan alanın sınırlarını hızlı ve doğru biçimde belirleyerek ağaçlandırma planlamasına veri sağlar. B: Tarım; ürün deseni ve bitki gelişimi izlenerek rekolte tahmini yapılır ve sulama ihtiyacı belirlenir. C: Şehir yönetimi/ulaşım; duraklar, yolcu yoğunluğu ve yol ağı aynı haritada analiz edilerek en verimli otobüs hattı planlanır. Ç: Afet yönetimi; hasarlı binaların konumu anında haritaya işlenerek arama kurtarma ve yardım dağıtımı hızlandırılır. D: Su kaynakları yönetimi; baraj gölündeki alan ve kalite değişimi izlenerek kirliliğe karşı önlem alınır ve su arzı planlanır.

Yanlış cevap: Kullanım alanlarının birbiriyle karıştırılması (ör. B uygulamasının "afet yönetimi", Ç uygulamasının "tarım" olarak yazılması); katkı bölümünde uygulamanın yalnızca tekrar edilmesi; CBS ve uzaktan algılamayla ilgisi olmayan katkıların (ör. "yangını söndürür", "depremi önler") yazılması. Bu durumlarda ilgili hücreye puan verilmez.

Doğru cevap:

3.1. (6 puan) Her unsurun doğru sembol türüyle ve doğru konuma işlenmesi 1 puan:

• Nokta: okul (B2 karesinin güney kenarının ortası), aile sağlığı merkezi (F4 karesinin ortası).
• Çizgi: ana yol (2. ve 3. sıra karelerin ortak kenarı boyunca A'dan H'ye), köy yolu (G sütununun ortasından kuzeye, toplanma alanının güney kenarına kadar).
• Alan: toplanma alanı (G1 ve H1 kareleri), orman (A5, A6, B5, B6 kareleri).
• Sembol türü doğru ancak konumu bir kare kaymış unsurlara 0,5 puan verilir.

3.2. (5 puan)

• Amaca uygun başlık (ör. "Yeşiltepe Mahallesi Afet ve Acil Durum Toplanma Alanı Ulaşım Haritası"). (1 puan)
• Kullanılan tüm sembolleri (nokta, çizgi, alan) açıklayan lejant. (2 puan; eksik lejanta 1 puan)
• Ölçek hesabı: 200 m = 20.000 cm; 20.000 ÷ 2 = 10.000 işleminin yapılması (1 puan) ve kesir ölçeğin 1/10.000 olarak haritaya yazılması (1 puan).

3.3. (4 puan)

• Okuldan ana yol boyunca doğuya, G sütununda köy yoluna dönüp kuzeye, toplanma alanına uzanan güzergâhın ok işaretiyle gösterilmesi. (1 puan)
• Güzergâh uzunluğu: ana yol üzerinde B sütununun ortasından G sütununun ortasına 5 kare, köy yolu boyunca 1 kare olmak üzere 6 kare; 6 × 200 m = 1.200 m (1,2 km). (İşlem 1 puan, sonuç 1 puan)
• Güzergâhın Akçay Deresi'ni köprüyle geçtiğinin; köprünün deprem sırasında hasar görebileceği veya selde dere taşkınından etkilenebileceği için ulaşımı aksatabileceğinin belirtilmesi. (1 puan)

Örnek doğru cevap: 3.1. Okul ve aile sağlığı merkezini nokta, ana yol ile köy yolunu çizgi, toplanma alanı ile ormanı alan sembolüyle gösterdim; unsurları tablodaki karelere yerleştirdim (yukarıdaki örnek haritada olduğu gibi). 3.2. Başlık: Yeşiltepe Mahallesi Afet ve Acil Durum Toplanma Alanı Ulaşım Haritası. Lejantta okul (dolu kare), aile sağlığı merkezi (artı işareti), ana yol (çift çizgi), köy yolu (kesik çizgi), dere (dalgalı çizgi), toplanma alanı (taralı alan) ve orman (noktalı alan) sembollerini açıkladım. Haritada 2 cm gerçekte 200 m = 20.000 cm olduğundan 20.000 ÷ 2 = 10.000; ölçek 1/10.000'dir. 3.3. Güzergâh okuldan ana yol boyunca 5 kare doğuya, sonra köy yolu boyunca 1 kare kuzeye gider: 6 × 200 = 1.200 m. Güzergâh Akçay Deresi'ni köprüyle geçtiği için deprem sonrasında köprü hasar görürse ya da selde dere taşarsa ulaşım aksayabilir; bu nedenle alternatif bir güzergâh da belirlenmelidir.

Yanlış cevap: Okul ve aile sağlığı merkezinin alan, yolların alan, toplanma alanı ve ormanın nokta sembolüyle gösterilmesi; unsurların tablodaki karelerden farklı yerlere işlenmesi; ölçeğin 1/100, 1/1.000 veya 1/20.000 gibi hatalı hesaplanması; güzergâh uzunluğunun kuş uçuşu ölçülmesi ya da birim dönüşümünün yapılmaması (ör. "1.200 km"); risk unsuru olarak haritada bulunmayan bir unsurun yazılması. Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap:

4.1. (5 puan)

• Sırttaki kayaçların yaşının 0 olduğunun, yani yeni okyanus kabuğunun sırtta, levha sınırına eklenen magmanın soğuyup katılaşmasıyla (volkanizma) oluştuğunun belirtilmesi. (2 puan)
• Kayaç yaşının sırttan uzaklaştıkça iki yönde eşit (simetrik) biçimde arttığının; bunun, oluşan kabuğun iki yana itildiğini ve levhaların birbirinden uzaklaştığını (ayrılan/uzaklaşan levha sınırı, deniz tabanı yayılması) gösterdiğinin açıklanması. (2 puan)
• Bu sürecin okyanus tabanını genişlettiği sonucuna ulaşılması. (1 puan)

4.2. (6 puan)

• Çekirdeğin yüksek sıcaklığının mantoyu ısıttığının belirtilmesi. (1 puan)
• Isınan manto malzemesinin genleşip yoğunluğunun azaldığının ve yükseldiğinin belirtilmesi. (1 puan)
• Yükselen malzemenin yer kabuğunun altında yatay yönde yayılarak levhaları sürüklediğinin/ayırdığının (okyanus ortası sırtları) belirtilmesi. (1 puan)
• Soğuyan malzemenin yoğunluğunun artarak alçaldığının (dalma-batma alanlarında levhanın astenosfere dalması) belirtilmesi. (1 puan)
• Yükselme-alçalma döngüsünün konveksiyonel akıntıları oluşturduğunun ve levha hareketlerini sürekli kıldığının açıklanması. (2 puan)

4.3. (4 puan)

• Hız: 100 km = 10.000.000 cm, 5 milyon yıl = 5.000.000 yıl; 10.000.000 ÷ 5.000.000 = 2 cm/yıl (işlem 1 puan, sonuç 1 puan).
• Uzaklık artışı: Levhalar zıt yönlere hareket ettiği için iki nokta arasındaki uzaklık yılda 2 + 2 = 4 cm artar; 4 cm × 10.000.000 yıl = 40.000.000 cm = 400 km (işlem 1 puan, sonuç 1 puan). Her levha için ayrı hesaplanıp 200 km + 200 km = 400 km bulunması da doğru kabul edilir.

Örnek doğru cevap: 4.1. Sırttaki kayaçlar en genç kayaçlardır, yani okyanus kabuğu sırtta oluşmaktadır. Levhaların ayrıldığı bu sınırda yükselen magma yüzeye çıkıp soğuyarak yeni kabuk oluşturur. Sırttan uzaklaştıkça kayaçların iki yanda eşit biçimde yaşlanması, oluşan kabuğun iki yana itildiğini ve levhaların birbirinden uzaklaştığını gösterir. Bu deniz tabanı yayılmasıdır ve okyanus genişlemektedir. 4.2. Çekirdeğin sıcaklığı mantoyu ısıtır. Isınan magmanın yoğunluğu azalır ve yükselir; yer kabuğunun altına ulaşınca yatay olarak yayılır ve üzerindeki levhaları sürükleyip ayırır. Soğuyan magmanın yoğunluğu artar ve tekrar derinlere iner. Bu döngü konveksiyonel akıntıları oluşturur ve levhaların sürekli hareket etmesini sağlar. 4.3. 100 km = 10.000.000 cm; 10.000.000 ÷ 5.000.000 = 2 cm/yıl. İki levha zıt yönde hareket ettiği için uzaklık yılda 4 cm artar; 10 milyon yılda 40.000.000 cm = 400 km artar.

Yanlış cevap: Grafiğin levhaların yaklaştığı (çarpışan) bir sınırı gösterdiğinin yazılması; sırttaki kayaçların en yaşlı kayaçlar olarak yorumlanması; konveksiyonel akıntıların iklim, rüzgâr veya okyanus akıntılarıyla karıştırılması; hızın 20 cm/yıl ya da 0,2 cm/yıl gibi birim dönüşüm hatasıyla bulunması; 10 milyon yıllık artışın tek levha hızıyla 200 km olarak verilmesi (bu durumda 4.3'ün ikinci kısmına yalnızca işlem puanı verilir). Cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.

Doğru cevap: Her kart için etkili levha hareketi/kuvvet (1 puan), tektonik süreç (1 puan) ve oluşum açıklaması (2 puan) olmak üzere 4 puan, toplam 16 puan verilir.

• Kart I: Anadolu Levhası'nın sıkışması ve batıya hareketi sırasında Batı Anadolu'da yer kabuğunun gerilerek kırılması (1 puan); kırılma (faylanma), horst-graben oluşumu (1 puan); fay hatları boyunca kırılan arazinin yükselen kısmının horst (Bozdağlar, kırık dağ), alçalan kısmının graben (Gediz Ovası, çöküntü ovası) oluşturması ve fay çatlaklarından derine sızan yer altı sularının ısınarak sıcak su kaynağı (jeotermal) olarak yüzeye çıkması (2 puan).
• Kart II: Anadolu ve Avrasya levhalarının Kuzey Anadolu Fay Sistemi boyunca birbirine göre ters yönde yanal kayması (transform hareket) (1 puan); faylanma ve deprem (1 puan); dere yataklarının yatay ötelenmesinin yanal hareketin kanıtı olduğu, fay boyunca sürtünmeyle biriken enerjinin aniden boşalmasıyla depremlerin oluştuğu ve fay boyunca oluşan çöküntü alanının ovayı meydana getirdiği (2 puan).
• Kart III: Arabistan Levhası'nın kuzeye hareketiyle Doğu Anadolu'nun sıkışması (yaklaşma) (1 puan); volkanizma (1 puan); sıkışma sonucu oluşan kırık ve fay hatları boyunca yükselen magmanın merkezî püskürmeyle Ağrı Dağı gibi volkan konilerini, çatlaklardan çıkıp geniş alanlara yayılan akışkan lavların ise Kars Platosu gibi lav platolarını oluşturması (2 puan).
• Kart IV: Afrika Levhası'nın kuzeye, Avrasya Levhası'nın güneye hareketiyle Anadolu'nun sıkışması (yaklaşma) (1 puan); orojenez (kıvrılarak dağ oluşumu) (1 puan); eski deniz (Tethys Denizi) tabanında biriken tortul tabakaların yan basınçla kıvrılarak yükselmesi ve kıvrım dağlarını oluşturması; tabakalardaki deniz fosillerinin bu kayaçların deniz tabanında oluştuğunun kanıtı olması (2 puan).

Örnek doğru cevap: I. Anadolu Levhası'nın sıkışması ve batıya hareketi sırasında Batı Anadolu'da yer kabuğu gerilerek kırılmıştır. Kırılan arazinin yükselen kısmı Bozdağlar gibi horstları, çöken kısmı Gediz Ovası gibi grabenleri oluşturmuştur. Fay çatlaklarından derine sızan yer altı suları ısınarak sıcak su kaynağı olarak çıkmaktadır. II. Erzincan Ovası, Anadolu ve Avrasya levhalarının ters yönde yanal kaydığı Kuzey Anadolu Fay Sistemi üzerindedir. Dere yataklarının yatay ötelenmesi bu yanal hareketin kanıtıdır. Fay boyunca biriken enerji aniden boşalınca depremler olur; fay boyunca oluşan çöküntü alanı ovayı meydana getirmiştir. III. Arabistan Levhası'nın kuzeye hareketi Doğu Anadolu'yu sıkıştırmış, oluşan kırık hatlarından yükselen magma volkanizmaya yol açmıştır. Merkezî püskürmeyle Ağrı Dağı gibi volkan konileri, çatlaklardan yayılan akışkan lavlarla Kars Platosu gibi lav platoları oluşmuştur. IV. Afrika Levhası'nın kuzeye hareketiyle eski deniz tabanında biriken tortul tabakalar sıkışıp kıvrılarak yükselmiş, Toroslar orojenez sonucu oluşmuştur. Tabakalardaki deniz fosilleri bu kayaçların denizde oluştuğunu gösterir.

Yanlış cevap: Bozdağlar'ın volkanik dağ ya da kıvrım dağı, Gediz Ovası'nın akarsu biriktirmesiyle oluşmuş delta olarak açıklanması; Kuzey Anadolu Fay Sistemi'nin levhaların ayrıldığı veya çarpıştığı bir sınır olarak yazılması; Ağrı Dağı'nın kıvrılmayla oluştuğunun belirtilmesi; Toroslar'daki deniz fosillerinin denizin bugün de orada olduğu ya da canlıların sonradan taşındığı şeklinde yorumlanması; sıcak su kaynaklarının iklimin sıcak olmasıyla açıklanması. Bu durumlarda ilgili ölçüte puan verilmez.

Doğru cevap:

6.1. (6 puan) Her istasyon için baskın ayrışma türü ve iklim gerekçesi 2 puan:

• A: Fiziksel ayrışma (donma çatlaması). Sıcaklığın uzun süre 0 °C'nin altında kalması, gece donma-gündüz çözülme döngüsünün sık yaşanması nedeniyle granitin çatlaklarına sızan su donarak hacmini artırır ve kayacı parçalar; düşük sıcaklık kimyasal çözünmeyi yavaşlatır.
• B: Kimyasal çözünme. Yıl boyunca yüksek sıcaklık ve bol yağış ile gür bitki örtüsünden toprağa geçen karbondioksit ve organik (hümik) asitler, suyun kayaç minerallerini kimyasal olarak değiştirmesini hızlandırır.
• C: Fiziksel ayrışma (sıcaklık farkı çatlaması; tuz çatlaması da kabul edilir). Yağışın çok az olması kimyasal çözünmeyi neredeyse durdurur; çok büyük günlük sıcaklık farkı kayaç yüzeyinin sürekli genleşip büzülmesine ve çatlayıp parçalanmasına yol açar.

6.2. (4 puan)

• Ayrışmanın en hızlı ve toprak örtüsünün en kalın B istasyonunda olacağının, sıcak ve nemli ortam ile bitki örtüsünün kimyasal çözünmeyi hızlandırmasıyla açıklanması. (2 puan)
• A ve C istasyonlarında sıcaklık ve/veya nem düşük olduğu için kimyasal çözünmenin çok yavaş, ayrışmanın yavaş ve toprağın ince olacağının; yüzeyde daha çok köşeli kaya parçaları ve döküntü örtüsünün bulunacağının açıklanması. (2 puan)

6.3. (4 puan)

• Granitin iri kristalli bir magmatik derinlik kayacı olarak ayrışmaya dirençli olduğu, kireç taşının ise suda çözünebilen bir tortul kayaç olduğu; karbondioksitli (karbonik asitli) suyun kireç taşını çok daha hızlı çözeceğinin açıklanması. (2 puan)
• Bol yağış ve yüksek sıcaklık nedeniyle D alanında karstlaşmanın gelişeceği; lapya, dolin, uvala, düden, mağara gibi karstik şekillerin oluşacağının belirtilmesi. (2 puan)

Örnek doğru cevap: 6.1. A istasyonunda sıcaklık uzun süre 0 °C'nin altındadır ve gece donma-gündüz çözülme sıktır; granitin çatlaklarına giren su donunca genişleyip kayacı parçalar, bu yüzden fiziksel ayrışma (donma çatlaması) baskındır. B istasyonunda yıl boyu sıcak ve çok yağışlıdır, gür bitki örtüsü de toprağa karbondioksit ve organik asit kattığından kimyasal çözünme baskındır. C istasyonunda yağış çok az olduğu için kimyasal çözünme yok denecek kadar azdır; gece ile gündüz arasındaki büyük sıcaklık farkı kayacı genleştirip büzerek çatlattığından fiziksel ayrışma baskındır. 6.2. Ayrışma en hızlı B'de olur ve en kalın toprak burada oluşur, çünkü sıcaklık ve nem kimyasal çözünmeyi hızlandırır. A ve C'de sıcaklık veya nem yetersiz olduğu için ayrışma yavaştır, toprak incedir ve yüzeyde köşeli kaya parçaları birikir. 6.3. Granit iri kristalli, dirençli bir kayaçtır; kireç taşı ise karbonik asitli suda kolayca çözünür. Bu nedenle aynı iklimde D alanında ayrışma çok daha hızlı olur, karstlaşma gelişir ve lapya, dolin, düden, mağara gibi karstik şekiller oluşur.

Yanlış cevap: B istasyonunda fiziksel ayrışmanın, A veya C istasyonunda kimyasal çözünmenin baskın olduğunun yazılması; C istasyonundaki ayrışmanın don olayıyla açıklanması; aynı kayaç bulunduğu için ayrışma hızının her yerde aynı olacağının ileri sürülmesi; kireç taşının granitten daha dirençli olduğunun yazılması; D alanında karstik olmayan şekillerin (peribacası, kumul, moren vb.) oluşacağının belirtilmesi. Bu durumlarda ilgili ölçüte puan verilmez.

Doğru cevap:

7.1. (5 puan)

• Yukarı çığırda eğimin fazla olması nedeniyle akış hızı ve aşındırma gücü yüksek olan nehrin yatağını ve yamaçları aşındırdığının, aşındırdığı malzemeyi askıda, sürükleyerek ve çözünmüş hâlde taşıdığının açıklanması. (2 puan)
• Nehrin denize ulaştığı yerde hızının ve taşıma gücünün azalmasıyla taşıdığı alüvyonu biriktirdiğinin açıklanması. (2 puan)
• Kıyının sığ, gelgit ve akıntıların zayıf olması nedeniyle biriken malzemenin açığa taşınmadığının ve deltanın denize doğru büyüdüğünün (yılda ortalama 420 ÷ 30 = 14 m) belirtilmesi. (1 puan)

7.2. (6 puan)

• Barajın nehrin taşıdığı alüvyonun büyük bölümünü baraj gölünde tuttuğunun; denize ulaşan katı madde miktarının yılda 18 milyon tondan 2 milyon tona düştüğünün belirtilmesi. (2 puan)
• Biriktirme azalınca dalga ve akıntıların kıyıda yaptığı aşındırmanın birikimden fazla hâle geldiğinin açıklanması. (2 puan)
• Kıyı çizgisinin 1985-2025 arasında 420 m'den 100 m'ye, yani 320 m (yılda ortalama 8 m) gerilediğinin ve aşınım-birikim dengesinin aşınım lehine bozulduğunun belirtilmesi. (2 puan)

7.3. (4 puan)

• Akarsu ağzında delta oluşmayacağının, haliç (estuar) oluşmasının bekleneceğinin belirtilmesi. (2 puan)
• Kıyı derin olduğu için biriken malzemenin yüzeye kadar yükselemeyeceğinin ve güçlü gelgit akıntılarının akarsu ağzını aşındırarak alüvyonu açıklara taşıyacağının; bu aşınımla haliçlerin kara içine sokulduğunun açıklanması. (2 puan)

Örnek doğru cevap: 7.1. Doruk Nehri eğimin fazla olduğu yukarı çığırda hızlı aktığı için yatağını ve yamaçları aşındırır, kopardığı malzemeyi askıda ve sürükleyerek taşır. Denize ulaştığında hızı ve taşıma gücü azalır, taşıdığı alüvyonu ağzında biriktirir. Kıyı sığ olduğu, gelgit ve akıntılar zayıf olduğu için bu malzeme dağıtılmaz ve delta 1955-1985 arasında 420 m (yılda ortalama 14 m) denize doğru ilerlemiştir. 7.2. 1985'te tamamlanan baraj, nehrin taşıdığı alüvyonun büyük kısmını baraj gölünde tutmuştur; denize ulaşan katı madde yılda 18 milyon tondan 2 milyon tona düşmüştür. Biriktirme azalınca dalga ve akıntıların aşındırması baskın hâle gelmiş, kıyı çizgisi 2025'e kadar 320 m (yılda ortalama 8 m) gerilemiştir. Yani kıyıdaki aşınım-birikim dengesi aşınım lehine bozulmuştur. 7.3. Bu akarsuyun ağzında delta değil haliç oluşur. Kıyı derin olduğu için birikim yüzeye ulaşamaz; güçlü gelgit akıntıları akarsu ağzını aşındırıp alüvyonu açık denize taşır ve haliç kara içine doğru sokulur.

Yanlış cevap: Delta oluşumunun rüzgâr veya buzul biriktirmesiyle açıklanması; 1985 sonrası gerilemenin yalnızca "deniz seviyesinin yükselmesi" ile açıklanıp baraj ve katı madde azalmasıyla ilişki kurulmaması; barajın denize ulaşan alüvyonu artırdığının yazılması; 7.3'te yine delta ya da kıyı oku/tombolo oluşacağının belirtilmesi. Bu durumlarda ilgili ölçüte puan verilmez; cevap verilmemesi durumunda 0 puan verilir.